Reis in Afrikaans

Onderskatte Wes-Europese stede

2012-02-01T11:28:00.000-08:00

ONDERSKATTE WES-EUROPESE STEDE

Metropole soos Londen, Parys en Amsterdam is gewilde toeristebestemmings, maar moenie die onbekender Wes-Europese stede onderskat nie. Gaan maak gerus ‘n draai in Rysel, Bergamo, Manchester, Antwerpen, Cambridge, Hamburg en Gent, skryf JENS FRIIS

MANCHESTER, ENGELAND

Wat jy van Manchester gehoor het, was waar. Hoe nader ons stoom, hoe meer word die kleirooi pakhuise met stukkende vensters, verwaarloosde kanale, beton-oorweë. Trae, grys stroompies onderbreek soms die eentonige troshuisies. Dis Billy Elliot-wêreld kwadraat.

``The fewer the facts, the stronger the opinion,'' het die oubaas oorkant my vroeër die middag gemor. ``Manchester is 'n stad wat mense leer ken sonder om ooit daar te kom.''

En dit ís so, want was dit nie dat ek hier móés wees nie, was Manchester vir seker ook nie op my reislys nie.

Tog het ek net versigtig my kop geknik. Hy het pas sy 80ste verjaardag gevier en was duidelik dik vir die holruggeryde rympie dat sy geboortestad sommersó is.

Elke dan en wan word Manchester immers aan sy kleinboetstatus herinner.

Nadat dié stad twee keer onsuksesvol gebie het vir die Olimpiese Spele, het Sebastian Coe opgemerk dat die wêreld net Londen ernstig sal opneem as Olimpiese stad.

Tog was dit nie altyd so nie. In die 19de eeu was Engeland se provinsiale stede die dinamo's wat die land aangedryf het tot internasionale oorheersing. As kernpunt van die nywerheidsrevolusie het Manchester op sy dag met Londen, Parys en New York as een van die invloedrykste stede meegeding.

Deur produktiwiteit en gehalte te paar was Manchester aan die voorpunt van nywerheidswelvaart, maar dit is ook van die hardste getref weens buitelandse mededinging in die katoenbedryf. Die verbandhoudende metaal- en ingenieurswese het ook gely. Die kersie op die koek was die resessie van die jare tagtig. Spoedig was die stad berug om sy bendekultuur, dwelms, onwettige vuurwapens en werkloosheid.

Dit is nie om dowe neute nie dat Manchester in 1995 aangewys is as gasheer van die Statebondspele wat vandeesweek begin het. Ten spyte van dekadensie het die stad teen die middel jare tagtig begin bruis met 'n byna roekelose energie. Redes was die vergroting van die lughawe, goedkoop geboue, die IT-bedryf en plaaslike musiekgroepe soos Simply Red en Oasis. Weinige stede kan Manchester se opwindende nagklubs ewenaar. Naweek vir naweek is dit gepak met partygangers van Londen tot Amsterdam.

RYSEL, FRANKRYK

Wyle Raisa Gorbatsjof het dit geweet. En Kylie Minogue. Gaan na Rysel (Lille) vir die styl en gehalte van Parys, maar betaal die helfte minder.

Dié stad noordoos van Parys en 14 km van die Belgiese grens, kan binne twee uur van die hoofstad en binne 'n uur van Calais bereik word.

Rysel het 'n ryk geskiedenis. Langs die Deülerivier het hy in die Middeleeue vinnig gegroei vanweë 'n florerende tekstielbedryf. Dit was ook op die kruispaaie tussen Vlaandere en Noord-Europa. Oorloë en oornames het die stad se voorspoed nie veel getemper of die argitektoniese erfenis verwoes nie. Lodewyk XIV het dit as die juweel van Frankryk beskou.

Maar dalk meer as enigiets anders is Rysel 'n inkopie-mekka. Haute couture soos Sonia Rykiel is te vinde in Vlaamse dorpshuise van Oud-Rysel. Dit staan sy aan sy met winkels waar egte antieke ware te koop is, maar ook reproduksies van skilderye van Leonardo da Vinci.

Dan is daar ook die winkels wat spesialiseer in mooi skryfpapier, geborduurde linne en sjokolade.

In die lekkergoedwinkel M. Meert (27 rue Esquermomise) kan sedert 1761 gesmul word aan wafels gegeur met Madagaskar-vanilla. Charles de Gaulle se bestelling wafels is gereeld na Parys gestuur. De Gaulle is in 1890 in Rysel gebore en die sakesentrum is na hom vernoem.

Talle van die stad se 180 000 winkels is tot 8 nm. oop. Selfs met 'n swak rand is Rysel die plek om jou sakke in Europa te vul.

BERGAMO, ITALIë

Bergamo, 50 km noordoos van Milaan, is twéé dorpe. Die motorvrye Ou Stad troon op 'n 370 m hoë heuwel, terwyl sy voet omring word deur 'n veel jonger stad wat inwoners eenvoudig "Bergamo" noem.

Dat die onderdorp minderwaardig is, sou 'n denkfout wees. Talle imposante geboue uit die 19de en 20ste eeu staan langs breë strate. Tog is jy voortdurend bewus van die bo-dorp.

Dit is daar waar Romeine, Gote en selfs Kelte die septer geswaai het, maar die groot opbloei sou kom onder die Venesiërs. Vir hulle was die goed geleë Bergamo 'n kern in hul handelsnetwerk. Daarom dat buitensporig grootse geboue jou steeds hier inwag.

Só het Le Corbusier Bergamo beskryf as die "aanbiddelike onbekende" weens sy indrukwekkende basilika. Die Santa Maria Maggiore het met hom "gepraat"-- veel meer as die (nietemin mooie) Dom en die Cappella Colleoni. Hier digby is die sentrale Piazza Vecchia wat vir eeue al die verhoog vorm vir 'n gesellige afspraak, 'n ete, 'n lag of 'n traan. Saans straal die pleintjie intimiteit uit. Hoog bo die Serio-rivier stel die inwoners hul suidelike opgewektheid ten toon.

Bedags sal hulle kuier langs die geplaveide winkelstraatjies met aan weerskante boetieks, restaurants en alomteenwoordige roomyswinkels.

Digby is die dorpie Gorgonzola wat bekendheid verwerf het vir sy ryke vetkaas wat met groen skimmeldrade deurgroei is. Ook uit hierdie geweste is mascarpone, 'n romerige kaas gewild vir nageregte, en taleggio, 'n sagte kaas wat jonk geëet moet word.

Noordwes-Italië is die tuiste van rysverbouing en risotto pryk op feitlik elke spyskaart .

OOK DIE MOEITE WERD

ANTWERPEN, BELGIë: Die diamanthoofstad van die wêreld swem na al die jare steeds in die geld - en die imposante geboue getuig hiervan. Wat jy hier moet aanskaf is eersteklas Belgiese kant en sjokolade. "Frituur Dageraad" bied eersteklasslaptjips met mayonnaisse. Cogels-Osylei is ‘n spogbuurt waar die eklektiese style van herehuise die straatbeeld oorheers. Hier is selfs ‘n Transvaalstraat.

CAMBRIDGE, ENGELAND: Een van die beste maniere om die universiteit-stad Cambridge te sien is per boot. In Venesië kan jy dié Italiaanse stad verken van ’n gondel af, maar in Engeland word hierdie bootvaardery punting genoem. En in Cambridge is dit ná al die jare steeds uiters gewild om só rond te vaar op die Cam-rivier. Talle van die gidse op die bootjies is studente wat ekstra geld op hierdie manier verdien. Vir meer inligting loer by www.visitcambridge.org.

HAMBURG, DUITSLAND: Altyd gedink München óf Frankfurt is naas Berlyn die grootste stad in Duitsland? Nee, dié eer gaan aan Hamburg. Met sy nagenoeg 1,7 miljoen inwoners is dié stad in Noord-Duitsland ook die digs bevolkte nie-hoofstad in die Europese Unie. In die Hamburg- metropolitaanse gebied woon ’n allemintige 4,7 miljoen mense. Dié stad se hawe is die naasgrootste in Europa (naas Rotterdam) en die negende grootste ter wêreld.

GENT, BELGIë: Die Belgiese dorp Gent word alte dikwels deur toeriste oor die hoof gesien. Hulle stroom eerder na Brussel en Brugge. Dit sal besoekers beslis loon om ook Gent op hul reise deur België in te sluit. Dis ’n pragtige, eeue oue kanaalstad met ’n sterk universiteitskarakter. Boonop is dit nie ver van die hoofpaaie wat België deurkruis nie. Afrikaanssprekendes sal uiteraard baie kan verstaan wat die Vlaminge praat.

Groenhuis Gastehuis in Philippolis: 051-773-0073

2012-02-01T11:25:00.001-08:00

Pragtige stemme laat aarde hier beef

2012-02-01T11:24:00.001-08:00

- JENS FRIIS

LLANGOLLEN. - Iedereen wat al by 'n rugbytoets teen Wallis was, sal weet hierdie manne kán sing. Al wen hulle nie die wedstryd nie, bly hul dreunsang oor mere en lowergroen berge jou by.

Dis dus g'n wonder nie dat die Walliesers ook die grootste internasionale volksangfees reël. Vir een week elke somer word die dorpie, Llangollen, verswelg deur folk-sangers van oor die wêreld heen.

In 1946, skaars 'n jaar na die Tweede Wêreldoorlog, is planne gemaak vir 'n internasionale eisteddfod geskoei op die alombekende Walliese eisteddfod. Die vader van die fees, Harold Tudor, 'n joernalis van die Liverpool Daily Post , het op Llangollen besluit omdat dié dorpie in 'n pragvallei geleë is. Llangollen het vantevore die nasionale eisteddfod suksesvol aangebied en Tudor het gemeen dié dorpie van sowat 3 000 inwoners kon op omringende dorpies se steun reken.

Vir 11 tot 15 Junie 1947 is die eerste eisteddfod gereël. Weens 'n Franse spoorwegstaking moes heelwat deelnemers ander planne beraam om by die fees te kom. Party het duimgegooi, selwers vervoer gereël of hul pad deur Frankryk oopgesing om te kon betaal.

Met die aankoms van die eerste groep uit Portugal het die organiseerders 'n sug van verligting geslaak: Internasionaal sou die eerste fees wees.

Sedert die 1947-eisteddfod het meer as 3 miljoen mense hierheen gestroom en 400 000 deelnemers opgetree. Die afgelope 20 jaar was die deelnemers uit 114 lande. Van die aarde se uithoeke kom hul waaronder Kazakstan, Lapland en Frans-Guyana.

Met die fees volg jy jou ore agter eggo's van kitare en trompette aan, verby framboosstalletjies en markiestente.

Langs Castle Street stap twee Skotte in hul rokkies verby 'n Boergondiese meisie met 'n mandolien. 'n Wiking staan buite 'n kroeg. Marokkane met 'n Manchester-aksent groet 'n knaap met 'n harp. Hul is daar: Brasilië, Alaska, Suid-Afrika - al die kleure van die internasionale reënboog. Die dorp sing en dans.

Sowat 80 000 feesgangers kom deesdae per jaar na die eisteddfod.

Twee van die drie bekende tenore het hier opgetree. Daar was ongekende belangstelling vir Luciano Pavarotti se konsert in 1995, maar hy was ook lid van 'n koor wat in 1955 kom sing het. Placido Domingo het sy debuut in die Verenigde Koninkryk gemaak op die 1968-eisteddfod.

Ander bekendes is Kiri Te Kanawa, Montserrat Caballe en Shirley Bassey, terwyl koningin Elizabeth, Charles, Diana, Anne en Margaret kom luister het.

Voordat die gordyne toegetrek word, word Wallis se twee volksliedere gesing, God Save the Queen en dán Hen Wlad fy Nhadau . Weet verseker; met die sing daarvan sál die aarde beef.

SOU JY GAAN

* Llangollen is in Noordoos-Wallis, 13 km van die grens met Engeland. Die naaste lughawe is dié by Manchester of Liverpool. Daar is gereelde busse na Wrexham, maar openbare vervoer is skaars in Snowdonia.

* Die wolke uit die weste loop hul vas teen die Walliese berge. Daarom is dit selfs natter en meer bewolk as in die suide van Engeland.

* As die son skyn, is Llangollen ideaal vir buitelugaktiwiteite waaronder 'n staptog na die Horseshoe-pas en na Valle Crucis Abbey, 'n Middeleeuse klooster waarvan nog net die mure staan.

* 'n Snaaksigheid is om op kanaalskuite te gaan ry wat deur 'n perd getrek word. Die perde loop op 'n paadjie langs die kanale. Dié bootjies het op hul dag 'n belangrike rol gespeel in dié gebied se vervoerstelsel.

* Kanovaart is gewild op die Dee-rivier.

* Plas Newydd is 'n statige herehuis wat bekend is vir sy swart-wit houtafwerking en omdat die eksentrieke "Ladies of Llangollen" daarin gewoon het (1780 - 1831).

* Van gastehuise gedy dit, want almal wil baat vind as feesgangers een keer per jaar hierheen stroom.

* Ander reusagtige Walliese feeste wat jy dalk wil bywoon is die Royal National Eisteddfod en die Swansea Festival of Music and Arts.

Poppe grootoog oor wolke

2012-02-01T11:21:00.000-08:00

KANSE VIR REëN WORD BETER: Drie Kewpie-poppie kyk na ’n “lug vol helder wolke” (soos een van Karel Schoeman se boeke ook heet). Dié wolke weerkaats in ’n winkelvenster op Rosendal. Die reën was in dele van die Vrystaat en Noord-Kaap maar taai om te val die afgelope maande, maar goeie neerslae word vir die laat-somer voorspel deur die Suid-Afrikaanse Weerdiens. Foto: Jens Friis

Blommeprag by Tenahead

2012-02-01T11:17:00.000-08:00

- Jens Friis

DAAR waar die Maluti, Witteberge en Drakensberge een word, wag ‘n onverwagse skat.

Só hoog is dit by Tenahead Mountain Lodge, die hoogste van sy soort in Suid-Afrika, dat hier geen bome is nie en kry jy plante (Alpine flora) wat nêrens elders in Suidelike-Afrika voorkom nie. Gewis ‘n snaaksigheid in Kontrei-wêreld wat behalwe vir die Oos-Vrystaat, bekend is vir sy plat landskappe.

Tenahead het tot stand gekom in 2002 toe ‘n Nederlands-paar vyf aaneenliggende plase gekoop en ‘n natuurreservaat van 3 500 ha só ontstaan het. Só het hulle verseker dat die reën wat in die berge (2 500 m bo seespieël) val, só skoon is dat besoekers dit aan tafel kan drink. Ook het die plant- en dierelewe hierdeur ongeskonde gebly.

In 2006 het River Hotels die Lodge geopen en die reservaat genoem na die Tinaheadberg (2 824 m) waar die Tinarivier sy oorsprong het.

Volgens die bestuurders mnr. Shauna Stephen en me. Nolan Muir is die beste tyd om na dié blomme te gaan kyk einde-Januarie en begin-Februarie.

“Hierdie tyd is eintlik ons lente, want dit word snags - selfs in die somers - koel hier op die berg. Gevolglik vat die saadjies veel langer om te ontkiem en uiteindelik te blom.”

Onder die besondere blomme wat hier voorkom is dioramas (haarlokkies), watsonias, moraeas, helichrysiums en euphorbias.

Hou ook jou oë oop vir ribbokke, bosbokkies en verskeie soorte aasvoëls.

* Tenahead is ‘n klipgooi vanaf die hoogste punt van die Naude’s Nek Pas in die Oos-Kaapse hoogland en grens aan Lesotho. Dit neem omtrent 4 ure om hierheen te ry vanaf Bloemfontein, maar weens padwerke tussen Reddersburg en Smithfield kan dit ‘n raps langer duur. Neem beslis ‘n verkyker, kamera en ook sonbrandmiddel saam. Hoewel die luggie hier bo koel kan wees kan jy jou lelik misgis met hoe sterk die sonstrale is. Sonroom is dus ‘n noodsaaklikheid.

Nie te mis in mid-Suid-Afrika

2011-12-27T09:40:00.000-08:00

Hier is van die lekkerste lekkers wat JENS FRIIS bybly wat vanjaar in die weeklikse kolom Te Doen (Volksblad) verskyn het. As jy reken jy weet van iets wat in 2012 hier moet verskyn, skryf aan hom by jens.friis@volksblad.com.

EET HIER

* Salm, tuna en selfs kaviaar word elke tweede dag ingevlieg na die Kalahari Gateway-hotel op Kakamas om sushi te maak. “Dis voorwaar ‘n rariteit in die Kalahari!”, sê Aesja O’Callagahan van dié hotel langs Voortrekkerstraat. Dick Venter van die Kalahari Gateway-hotel het die eetplek begin omdat hy dol is oor sushi en Gerrie de Beer van Kaapstad bestuur dit. Self saki (ryswyn) word voorgesit. Onder die kleurvolle rolletjies tel salmrose, Kaliforniese rolletjies en “fashion sandwiches”. Vir diegene wat nie rou vis wil eet nie, is daar springbok carpaccio op die spyskaart. Loer by www.kalaharigateway.co.za of bel 054-431-0838.

* By The Horse & Mill in Colesberg kan jy aansit vir Karoo-tjoppies onder ‘n perdemeul wat gebou is in 1840. Dié meul is in 1891 op die plaas Sewefontein opgerig en in 1977 na die dorp verskuif. Beide die meul en die gebou waarin dit gehuisves word, is nasionale gedenkwaardighede. As jy van Bloemfontein Colesberg inry, is dié besondere restaurant aan jou regterkant in ‘n stil eenrigtingstraat parallel aan die hoofstraat. Daar is sitplek vir omtrent 90 mense as die solder en tuin bygetel word. Verlede Saterdagaand het vier van ons daar geëet. ‘n Rump-steak met kraakvars groenboontjies, geelwortels, skyfies en twee drankies het ‘n billike R110 elk uitgewerk. www.horseandmill.co.za

* Gaan eet by Picnic, ‘n restaurant by die Waterfront in Bloemfontein. Die prys is billik, die produkte vars, die kos geurig en jy kan oor die water uitkyk.

* ‘n Griekse filosoof het eens gesê dat dit ‘n belediging is vir beide die musikant en kok as musiek gespeel word terwyl jy eet, want jy kan nie aan een van die twee volle aandag gee nie. By die Maselspoort-restaurant buite Bloemfontein verskaf Marnie van Wyk egter sulke mooi agtergrond klaviermusiek dat dit beslis die spyse aanwakker. Bespreek vooraf vir ‘n Sondagmiddagmaal by 051-441-6050. Let ook op die foto’s van Maselspoort uit vervloeë dae wat in die restaurant hang.

* Deesdae ry ek nie Trompsburg verby sonder om ‘n brood by die Waterwielbakhuis langs Voortrekkerstraat te koop nie. Dis tuisgebak en kraakvars – nes hul beskuit.

* Vir liplekker tuisgemaakte (boere)kos, gaan na Ouma se Kombuis, 'n wegneemeetplek langs Barba's Cafe in Tweede Laan, Bloemfontein. My gunsteling is Lita Kotze se osstert (oxtail).

* Op die hoë stoep van Philippolis S’n langs Voortrekkerstraat, Philippolis, kan jy aansit by tafeltjies en afkyk hoe die wêreld verbygaan terwyl jy smul aan ‘n stuk sjokoladekoek, ‘n pienk melkskommel of ‘n geroosterde toebroodjie. Hul melkterte is goedkoop, maar hemels en ideaal om huis toe te vat. In dié tuisnywerheid-winkel kan jy ook snuffel deur allerhande tuisgemaakte goete uit dié geweste. Bel Marietjie Cilliers by 082-783-5824 of Angela Agenbag by 079-855-4818.

* Sit aan vir ontbyt of middagete in die huislike restaurant van Miguel Borge langs President Reitzstraat 67, Westdene, Bloemfontein. Op die spyskaart van Vida & Arte is onder meer tortillas, tappas en omelette. Miguel is van Suid-Amerika en in die kos tot die interieur word jy hieraan herinner. Die mure is ‘n passievolle rooi en van die skilderye wat te koop is herinner aan Buenos Aires. Die pragtige ou woning met sy houtvloere is ideaal vir klein partytjies en wynproe-geleenthede. Bel 071-896-2511.

BLY IN DIÉ HOTELLE

* Bly oor in Kimberley se Protea-hotel op die rand van die Groot Gat. Dié vierster hotel het 94 kamers. Weens sy sentrale ligging is dit ideaal om museums, oorlogsroetes en die opgeknapte myndorpie te besoek. Geniet laatmiddag ‘n skemerkelkie op die dek wat uitkyk oor die Groot Gat en die Noord-Kaapse hoofstad. Sien www.proteahotels.com/kimberley. Om te bespreek bel 0861-11-9000.

* Die patio van die Protea-hotel Willow Lake met 94 kamers bied gaste ‘n uitsig oor die Bloemfonteinse dieretuin – nie iets wat jy oral teëkom nie.

* Die hotel in die Golden Gate Nasionale Park is onlangs opgeknap teen miljoene rande.

* Van die De Stijl-hotel se restaurant is daar werklik ‘n onvergeetlike uitsig oor die Gariepdam, die grootste in Suid-Afrika.

* Die vyfster Maliba Lodge in Lesotho is aangewys as een van die beste hotelle ter wêreld deur die lesers van die gesaghebbende Britse reistydskrif Tatler. Die Lodge is geleë in die Tsehlanyane Nasionale Park wat bekend is vir sy pragtige uitsigte. Dit is sowat ‘n uur sy ry van Clarens. Kyk by www.maliba-lodge.com.

DOEN DÍT

* Die tierprojek wat die omgewingsbewaarder en rolprentmaker Johan Varty in 2000 buite Philippolis begin het, bied ‘n sonderlinge geleentheid om vanuit ‘n spesiaal omgeboude voertuig tot naby aan die loslopende tiere te kom. Sover bekend het Tiger Canyons die enigste wilde tierpopulasie in die wêreld. Daar is sowat 45 000 tiere wêreldwyd in aanhouding, maar slegs sowat 1 000 wilde tiere. Dit gaan voor die wind met die projek. Só is daar byvoorbeeld in 2009 twee werpsels tiertjies, altesaam sewe welpies, gebore. Drie van die tierwelpies, waaronder ‘n wit tier, is toe met die hand grootgemaak. http://www.jvbigcats.co.za/

* Onderbreek die sieldodende N1 en rek jou bene by die Kuilfontein-padstal langs die Springfontein-Suid-afrit. Jy sal nie die langwerpige gebou met die erfenisgroen-dak miskyk nie. Die Staplese maak die die lekkerste lam-en-ment-pasteie en moenie hul gebottelde produkte verbygaan nie. www.accommodationspringfontein.co.za.

* Ná uitgebreide herstel- en restourasiewerk het die Kimberleyse trem se wiele darem weer begin draai in 2011. Dit kos R10 per person om vanaf die Groot Gat tot by Tile Africa te ry. Die roete is sedert die sluiting van Bultfonteinweg verkort om die veiligheid van passasiers te verseker.

* By die Kambro-padstal tussen Britstown en Strydenburg kan jy ketties tot gemmerbier koop. Stop beslis hier by Gerhard en Wilma Strauss as jy weer in dié geweste is. Loer by www.kambroaccom.co.za.

* Pak 'n mandjie, gooi 'n kombers oop en eet jou trommeldik op die lowergroen gras van die tuin voor die Oliewenhuis Kunsmuseum in Bloemfontein. Mens kan net dink wat se voorreg dit moes wees vir politici om vroeër jare in dié Kaaps-Hollandse huis te kon woon. Toegang tot die tuin is mahala, maar as jy meer wil uitvind bel 051-447-9609.

* Pak die Naudé’s Nek Pas by Rhodes aan. Op ‘n helder dag kan jy van die kruin (2 260 m) tot by die Transkeise kus sien. Naude’s Nek is op die R396 na Maclear. Maar wees gewaarsku: dis ‘n smal, bedrieglike paadjie wat jy nie moet aanpak as dit gereën of gesneeu het nie. ‘n Viertrekvoertuig is aan te beveel. Laat genoeg tyd toe, want die donker kan jou andersins maklik hier vang.

Groenhuis Gastehuis, Philippolis - www.philippolis.co.za, tel. 051-773--73

2011-11-22T11:35:00.000-08:00

ONDERWEG - Geboue wat jou sal bybly

2011-11-22T11:31:00.000-08:00

Eersdaags gaan waarskynlik ook jy die langpad aandurf tussen die Kaapse kus en die Noorde. Onderbreek die tog deur by dié drie geboue van argitektoniese belang in mid-Suid-Afrika te stop, beveel JENS FRIIS aan.

GRAAFF-REINET: Die Reinet-huis (deesdae 'n museum) op Graaff-Reinet is só sorgsaam gerestoureer dat dit weinig anders lyk as in 1866. In 'n Panorama-tydskrif uit 1957 is geskyf die herstelwerk is as 'n "onpersoonlike, byna argeologiese projek" behartig. Niks is ontsien om die oorspronklike gebou tot in die fynste besonderhede te herskep nie.

Vandag is die Reinet-huis 'n juweel in dié geskiedkundige Karoo-dorp se bewaringskroon. Tog is dit eens so byna-byna gesloop. Teen 1947 was hierdie oudpastorie vervalle en die kerkraad wou dit vervang met 'n moderne woonstelblok (in die hart van die historiese dorpskern!). Gelukkig het bewaringsbewuste Graaff-Reinetters vasgeskop, en in 1950 is die huis tot 'n gedenkwaardigheid verklaar.

Nes die Drostdy, aan die ander punt van Pastoriestraat, is Reinethuis (1812) waarskynlik ontwerp deur die die Franse argitek Louis Michel Thibault.

Nie minder nie as 82 jaar lank is dit bewoon deur ds. Andrew Murray en sy seun, Charles. Ds. Charles was 'n kranige tuinier wat in die uitgestrekte pastorietuin bome, plante en blomme van oral geplant het. In 1870 het hy 'n swartakker-wingerdstok geplant wat die grootste ter wêreld sou word, met 'n rankwydte van 120 m!

Bekendes soos Robert Moffat en dr. David Livingstone het ook deur die jare hier aangedoen.

Ná die bou van 'n meer moderne pastorie in 1904 is die ou pastorie onder toesig van Ellen Murray, suster van Charles, in 'n koshuis omgeskep. In 1907 het sy die naam Reinet-huis daaraan gegee.

BLOEMFONTEIN: Die Tweetoringkerk in Bloemfontein dien die afgelope jaar of wat nie meer as aanbiddingsplek vir 'n gemeente nie, maar word gebruik as tuiste vir die Torings van Hoop-projek wat hulpbehoewendes in die Bloemfonteinse middestad ondersteun.

Dié kerk se geskiedenis strek ver terug. Dit was die inhuldigingsplek vir die laaste twee staatspresidente van die Republiek van die Oranje-Vrystaat, F.W. Reitz en M.T. Steyn, kort voordat die Vrystaat deel geword het van die Unie.

Vele bekendes is ook uit dié kerk begrawe, soos vader J.D. Kestell, genl. C.R. de Wet, press. J.H. Brand en einste M.T. Steyn, Emily Hobhouse, en ook die eerste drie staatspresidente van die Republiek - Nico Diederichs, Jim Fouché en C.R. Swart.

Dis reeds in 1963 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar en die eerste predikant was ook iemand met 'n bekende naam: Andrew Murray jr., wat toe maar 21 jaar oud was.

Die eerste kerk, die sogenaamde Ou kerk, is in 1852 ingewy en was op dieselfde erf as die Tweetoringkerk, toe nog aan die buitewyke van Bloemfontein.

Die Ou Kerk het ongepleister gebly, want die aangewese messelaar was blykbaar te lief vir die bottel gewees.

Omdat Bloemfontein flink gegroei het, moes 'n groter kerk gebou word - ook maar goed so, want teen 1870 was die Ou Kerk aan't intuimel. Dis uiteindelik in 1878 gesloop, en terwyl die nuwe kerk gebou is, is eredienste gehou in 'n pakhuis by Fichardts (oorkant die straat waar die Middestadsentrum nou is).

Die argitek William Bennett Hays se plan in die Middeleeuse Duitse styl met twee torings sou die gemeente 33 500 pond uit die sak jaag.

Dít was te dik vir 'n daalder, en daar is besluit op 'n afgewaterde ontwerp in die moderne Romeinse styl deur die argitek Richard Wocke. Die kerk sou 17 500 pond kos en sitplek bied vir 810 mense.

Op 10 Mei 1878 het pres. Brand die hoeksteen gelê. Sowat 6 000 mense het die inwydingseremonie op 7 Mei 1880 bygewoon.

Die nuwe kerk het sommer ver uitgetroon bo Bloemfontein se enkelverdieping-geboutjies.

In 1935 het die westelike toring inmekaar getuimel, waarna die ander toring om veiligheidsredes ook gesloop is.

Die argitek Gerard Moerdyk het gemeen die beste sou wees om 'n nuwe kerk te bou, maar dit het nie gebeur nie. Die twee torings is bloot herbou.

In 1952 is die preekstoel verwoes en die orrelpype beskadig toe boemelaars by die kerk ingebreek en 'n brand gestig het.

In die jare tagtig is die bekende Tweetoringkerk toe uiteindelik deeglik gerestoureer.

In die toringkamer is afgekom op 'n groot vonds van antieke nagmaalgerei en sestien Nederlandse Bybels uit die negentiende eeu.

WINBURG: Skaars ’n kilometer suid van Winburg swenk ’n pad suidwaarts uit die N1 na die Voortrekkermonument en die plaas Rietfontein.
Hier staan ’n eenvoudige, langwerpige kliphuisie waarin Marthinus Theunis Steyn, latere president van die ou Republiek van die Oranje-Vrystaat, op 2 Oktober 1857 gebore is.
Sy pa, Marthinus Steyn, het op die plaas Josephinesdal in die distrik Winburg geboer. Met die dood van sy vader moes hy na Swellendam gaan.
Daarom het hy veiligheidshalwe sy swanger vrou na sy swaer Theunis Cornelius Wessels van die plaas Rietfontein geneem.
“Dit was ’n onrustige tyd,” skryf Karel Schoeman in Boukunsskatte van die Vrystaat. “Die Eerste Sotho-Boereoorlog het die volgende jaar uitgebreek en Winburg was slegs ’n gehuggie baie naby aan die grens van Moshweshwe se gebied.”
En só is die toekomstige president toe in die huisie van sy oom gebore.
Terloops, M.T. Steyn was een van 11 kinders van wie 8 oorleef het.
Benewens sy geskiedkundige waarde is die woning ook van argitektoniese belang.
Dit neem ’n belangrike plek in die ontwikkeling van ons volksargitektuur in, skryf J.J. Oberholster in Die Historiese Monumente van Suid-Afrika.
Tydens die pioniersjare van die Vrystaat is gewoonlik met kleistene gebou, maar soms is klip ingespan. Dit was meer tydrowend, maar wel duursamer. Dit is dan ook ’n rede waarom die woonhuis op Rietfontein ná al die jare behoue gebly het.
“By die oprigting (van die huis) het die boer van die materiaal wat byderhand was, gebruik gemaak. Uit die nabygeleë rantjie het hy die klip vir die buitemure gehaal, uit die leegte die rooigrond vir die rou bakstene vir die binnemure, en uit die vlei die klei vir die vloere en die brandsolder, asook die riet vir die dak.”
By die deurdrumpels en voor die kaggels waar die kleivloer maklik kon uittrap, is perskepitte gelê.
Steyn se geboortehuis is verdeel in ’n slaapkamer, voorhuis en ’n kombuis. ’n Stal en kraal is later aangebou.
Die huis is in 1952 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
In 1978 het die provinsiale museumdiens dit met groot sorg gerestoureer om ’n goeie idee te gee van die woonkultuur van die vroeë Vrystaatse Republiek.
Die stal en kraal is verwyder, terwyl ’n bakoond aangebou is.
Sowat 100 m van dié opstal rus diegene wat eens die werf bewandel het in die plaaskerkhof.

Fiets Mauritius plat

2011-09-14T09:38:00.000-07:00

Maak soos JENS FRIIS en verken dié subtropiese eiland in die Indiese Oseaan met ‘n fiets.

Die songeel blomme van ‘n onbekende boom lê soos konfetti om ons op die grond gestrooi. Dié boom bied weinig skuilte teen die vet druppels van ‘n subtropiese reënbui, maar minstens koel dit ons af.

Dis altyd drukkend in Mauritius, maar die eintlike rede waarom die sweet op ons voorkoppe pêrel is dat ons rondrits op fietse op dié eiland oos van Madagaskar.

Dié fietsryery wat ‘n gans ander kleur aan ons eilandvakansie sou gee het begin toe ons na die monument wat die Helderberg-vliegramp herdenk, wou gaan kyk. Ons wou ‘n taxi huur, maar die concierge, het gesê: “Nee, dis te naby om te ry. Maar tog te ver om te stap. Waarom ry julle nie met die hotel se fietse daarheen nie?”

Om hier fiets te ry is kinderspeletjies, want enigeen kan ‘n 15 km plat trap en dit is al ‘n kwart van die eiland se deursnee. Nes in Nederland is die afstande klein en veral die dele rondom die kuslyn van 177 km is plat. Dis in die middel waar die vulkaniese bergspitse verrys waaronder Pieter Both (825 m) wat vernoem is na ‘n Duitse goewerneur uit die 16de eeu. Bo-op tart ‘n rots die aarde se aantrekkingskrag. Solank dit nie aftuimel nie, is Mauritius honkiedorie, sê hulle.

Maar vir Pieter Both en sy maters kan jy genadiglik misry en net van ver bewonder.

Ons ry verby bougainvilleas en onderdeur hibiscus-bome en voordat ons dit verwag is ons by die Helderberg-monument.

Nooit ooit het ek in 1987 kon droom dat ek eendag hier sou staan nie. Dit was voor middagete op ‘n Saterdag terwyl Edwill van Aarde se Afrikaanse Treffers oor Radio Suid-Afrika uitgesaai is dat die program onderbreek is deur ‘n noodsein. En toe die stem wat iets gesê het soos: “Die Helderberg, ‘n vliegtuig van die Suid-Afrikaanse Lugdiens, word vermis. Dit was op pad van Taipei na Suid-Afrika”.

In die ure wat kom sou ons hoor dat al 160 mense aan boord dood is toe die vliegtuig ontplof het. Onwetend van hul lot, het familielede op die slagoffers gewag by Jan Smuts. Dis die grootste lugramp in die geskiedenis van die SAL, sou Riaan Cruywagen om agt op SAUK-nuus berig.

In die jare wat kom sou ons leer dat onskuldige mense se lewens in gevaar gestel is deurdat ook wapens op dié vlug vervoer is.

Hoe kan enigeen só roekloos wees? Die oorledenes was meestal toeriste, net soos ek wat nou voor die kille marmermonument staan wat hom ontuis voordoen langs die skitterwit strand en kobalblou see.

Die monument is in ‘n goeie toestand, maar hier in die verre was daar skynbaar lanklaas ‘n familielid of vriend, want daar is geen teken van ‘n verdroogde krans.

Ek neem ‘n foto, ons staan nog ‘n bietjie rond en met die wegry neurie ek nugter weet waarom “Eiland van die son, Madagaskar” – iets wat Bles 24 jaar gelede op Edwill se program sou sing.

Op pad na Belle Mare, die naaste dorpie moet ons twee keer stop: eers sodat vyf kwaakers oor die pad kan stap en toe weer vir die prosessie van ‘n Hindu-troue met ‘n bruid in goud, geel en rooi geklee.

Nes in Suid-Afrika ry jy hier ook aan die linkerkant van die pad. Die paadjies is smal, maar die bestuurders is bedagsaam en elke keer wat hulle jou wil verbygaan word dit voorafgegaan deur ‘n kort toet.

Plaaslike inwoners ry selde fiets, maar indien wel is dit met mandjies en sakke wat oorvol is van kruideniersware of groente wat hul na die mark aanry. Vir hulle is fietsry ‘n manier van vervoer en nie ontspanning nie.

In Belle Mare koop ons bloekomboomheuning in die aller mooiste bottelgroen flessies, drink elkeen een van die gewilde Phoenix-bier, en eet gebraaide piesangs wat deurweek is met rum.

Dié rum word gemaak uit suikerriet, ‘n nalatenskap van die Hollanders wat die eiland by die Portugese afgevat het. Nes die Kaap van Goeie Hoop was Mauritius vir die Hollanders ‘n verversingspos onderweg na die Oos-Indiese eilande. Suikerriet is deesdae saam met toerisme en die tekstielbedryf die hoofvertakkings van Mauritius se ekonomie.

Op pad terug na die hotel, maak ons ons twee fietse staan teen ‘n palmboom – van ‘n slot en ketting om dit te sluit is daar nie sprake nie. Die enigste slang in die paradys is dat die gebreekte koraal op die strand nogal kaalvoete kan steek. En só hang ons toe rond in Belle Mare se seewater van sowat 25 C.

Was dit nie vir die fietsryery nie, sou ons nooit al dié dinge op een dag beleef het nie en boonop het ons werklik deel geword van ons ontdekkingstog van Mauritius. Dis net soveel beter as om agteroor te sit in ‘n kar wat jou rondkarwei.

FIETSRYRAAD

* Fietse (gewoonlik bergfietse) is te huur van baie hotelle, gastehuise en motorhuuragentskappe soos in Flic en Flac en Grand Baie. Dit sal jou sowat R25 per dag en ‘n deposito van R1250 kos wat jy kontant moet betaal of deurdat jy jou kredietkaartbesonderhede moet verskaf.

* Toets die ratte, remme en saal voordat jy dit huur.

* ‘n Resiesfiets is lekker vinnig op die teerpaaie, maar as jy die grondpaadjies en strande wil verken is ‘n bergfiets beter, want hoe dunner jou bande hoe vinniger sak jy weg.

* Hoewel die verkeer nie druk is nie (buiten in die hoofstad Port Louis) en die slaggate min, is dit wys om ‘n valhelm te dra.

* Moenie saans fietsry nie, die paaie is swak verlig.

* Hier en daar is ‘n opdraand, maar dan beloon die afdraand jou weer.

Oorslapie op Helmeringhausen nie te versmaai

2011-09-14T09:32:00.000-07:00

DIT was Sint Johannes wat gesê het: "If a man wishes to be sure of the road he treads, he must close his eyes and walk.”

En dit was met sulke blindelingse geloof wat ons die pad gevat het na Helmeringhausen.

Van dié plekkie het ek niks geweet nie. Dit was bloot 'n naam op die kaart van Suid-Namibië. Maar na drie dae het ons genoeg gehad van Luderitz.

En só gebeur dit toe dat ons een middag laat op die koel stoep van die Helmeringhausen Hotel ons bene kan uitrek. Skuins oorkant ons staan 'n lappie lusern blou in die blom, sonryp perskes hang in die boord, 'n trop boerbokke word kraal toe aangejaag vir die aand. Dis 18:00 en bewolk, maar die kwik staan steeds op 32 grade.

"Ek ruik reën", sê die hotelvrou toe sy vir ons elkeen 'n Duitse bier neersit.

Sy verduidelik dat jy hier 'n sonderlinge versnit van Boere-Duitsers kry wat met swoeg en sweet die mas opkom in die boendoes. Heelparty praat nog daagliks Duits - selfs met hul kinders. En van die geboue herinner ook aan hul Duitse herkoms.

Die plaas Helmeringhausen (10 000 ha) het tot stand gekom tydens die Duitse koloniale era as 'n plaas vir die lede van die Schutztruppe en sou later bekend word vir die uitstekende karakoele wat hier geteel word.

Maar deesdae is Hotel Helmeringhausen die hartklop van dié nedersetting. Dis hier waar die omringende boere bymekaarkom om te kuier-eet oor gawe porsies of waar toeriste oorbly as hul kortpad kies van Keetmanshoop deur die Namib na Sossusvlei en uiteindelik Swakopmund.

Alles hier behoort aan die plaas Helmeringhausen. Daar is nie 'n stadsraad nie en al die infrastruktuur behalwe die enkele hoofstraat behoort alles aan Plaas Helmeringhausen.

Van 'n dorp kan jy dus nie praat nie en die gevoel hier op Helmering (soos die boere dit noem) is eerder plaas. Daar is immers langs die hoofstraat weinig meer as die hotel, boereverenigingsaal (soms ook kerksaal) en 'n laaibank vir vendusievee. Oorkant die straat is 'n vulstasie en algemene handelaar. Die handsentrale word nie meer gebruik nie.

As jy dus laatmiddag of vroegoggend voordat jy in die pad val 'n entjie gaan stap langs die hoofstraat tot by die Konkieprivier gaan jy waarskynlik nie 'n mens teëkom nie. Dalk net 'n boer in sy bakkie wat ver ente moet ry na sy ander plaas om te gaan kyk of alles wel is met sy dorpers, karakoele of beeskudde.

En wat jy nie sal verwag nie is dat hierdie ook die hiemat is van Dawid Minnaar, een van Suid-Afrika se bekendste akteurs.

In die dag of wat wat ons in Helmeringhausen was, sou ons besef: hier kan jy vashaak vir 'n wyle, want dis ongerep en eenvoudig - soos die sout van die aarde. As jy ooit in hierdie geweste kom, is 'n oorslapie in Helmeringhausen gewis nie te versmaai nie.

SOU JY GAAN

* Hotel Helmeringhausen (tel. +264-63-283307) het 22 dubbel en-suite kamers. Ontbyt en driegang aandetes word bedien in die restaurant en bedags word ligte etes bedien. Koue bier is ook altyd byderhand. Vir meer inligting loer by www.helmeringhausen.com.

* Helmeringhausen is sowat 200 km noordoos van Luderitz en 500 km suid van Windhoek by die kruising van die nasionale paaie C14 (Goageb-Walvisbaai) en C13 (Rosh Pinah-Helmeringhausen) en die D414 (Aus-Mariental).

* Stap- en wildbesigtigingstoere kan gereël word.

* Langs die hotel is 'n klein landboumuseum wat tot stand gebring is deur die plaaslike landbou-unie. Onder die interessanthede wat hier uitgestal word is waterboormasjiene en brandblussers van allerlei aard wat eens gebruik is. Toegang is gratis en die sleutel is te kry by die hotel.

Hanover

2011-09-14T09:27:00.001-07:00

"Stedelinge ry deur die Karoo na ander stede toe, hou by dorpies stil om petrol in te gooi, koop 'n hamburger, gaan piepie, ry weer aan … en mis die hárt van ons land heeltemal. Wanneer iemand uit 'n stad my vra wat de vloek maak ek hier, weet ek klaar die persoon sal nie my antwoord verstaan nie," het skrywer Paul C. Venter aan rooirose gesê kort nadat hy hom op Hanover in die Noord-Kaap gevestig het. JENS FRIIS wat 'n voorliefde vir klein dorpies het, het op Hanover gaan kuier. Moenie volgende keer met die N1 hier verbyswiep nie, sê hy en doen twee handevol dinge aan die hand om hier te doen.

RYK GESKIEDENIS: As deel van die Graaff-Reinet-distrik vroeër jare moes die gebied waar Hanover vandag staan destyds tevrede wees met die vae geografiese naam Bo-Zeekoeirivier. Die gebied is in die 1820's deur die Britte beset en soos die boeregemeenskap gegroei het, het die behoefte aan 'n eie dorp met 'n eie identiteit toegeneem. In 1854 is die dorp gestig op die plaas Petrusvallei. Dit is genoem na Hannover in Duitsland van waar die voorouers van Gert Gouws, die eertydse eienaar van die plaas gekom het.

AS VAN WIEL: Hanover vorm die middelpunt van 'n boog bestaande uit Richmond, Middelburg en Colesberg (75 km). Maar dit lê ook halfweg tussen Johannesburg en Kaapstad, tussen Kaapstad en Durban, en tussen Port Elizabeth en Upington. Tot vandag toe is dit dus nog steeds 'n gewilde halfweghuis 720 km noordoos van Kaapstad op pad na Johannesburg. Vroeër jare het koetse met passasiers onderweg na die Diamantvelde hierdeur gery en die poskoets na Transvaal en die Oranje-Vrystaat het hier aangedoen. Maar in 1884 met die koms van treine het dit gaande weg stiller geraak in Hanover - 'n seën in sekere opsigte, want Hanover het deels behoue gebly soos in die 19de eeu.

STIL STRAATJIES: Stap deur die stofstrate en herleef 'n tipiese Karoo dorp uit 'n vergange era. Hier is 'n magdom huise uit die pioniersera. Hieronder tel wonings met boligte bokant die deure vir lig en lug, swaar kroonlyste en skuifraamvensters met hortjiesluike alkant. Feitlik al die huise is op die straat gebou met tuine agter - 'n vereiste van die kerkraad wat die dorp ná sy ontstaan bestuur het. Lae klipstoepe skei soms die huis van die straat. Toe verandas later mode was, moes huiseienaars ‘n oorskrydingstarief van een sjieling per jaar betaal.

KERK: In 1859 het Thomas Francois Burgers Hanover se eerste predikant geword. In dieselfde jaar is die eerste N.G. Kerk gebou wat in 1906 afgebreek en herbou is. Indrukwekkend is die reuse preekstoel deur Anton Anreith. Burgers sou in latere jare die president van die Zuid-Afrikaanse Republiek (Transvaal) word en op sy oudag terugkeer na die Karoo. Op die plaas De Dammen buite Hanover en later op Schanskraal het hy onder meer met volstruise geboer. Hy is op Richmond begrawe, maar is later na Zoetvlei verskuif en uiteindelik ter ruste gelê in Pretoria se ou begraafplaas.

VOëLBLIK: Klouter Trappieskoppie uit om die dorp van 'n ander hoek te sien. Dit was Charles Richard Beere, Hanover se eerste magistraat, wat die trappies in die 1870's teen dié koppie uit laat bou het met die hulp van bandiete. Beere wat lief was vir die Karoo en dié uitsig met ander wou deel het gereeld van hier kom kyk hoe die son verrys en sak. Ná sy dood in 1881 is 'n klipstapel bo-op die kop opgerig ter ere aan sy rol tot die ontwikkeling van die dorp. Dit was die einste Beere wat inwoners aangemoedig het om bome te plant sodat hul nageslag koelte in die Karoo kon hê.

SCHREINER-HUIS: Tussen 1900 en 1907 het Olive Schreiner op die hoek van Grace- en Nuwestraat gewoon saam met haar prokureursman, Samuel Cronwright-Schreiner. Dit was Anglo-Boereoorlog en Olive was uitsproke teen oorlogvoering. Daarom het die Britse regering haar bewegingsvryheid aan bande gelê, maar waarskynlik omdat sy ‘n bekende skrywer was en gesukkel het met asma kon sy feitlik kom en gaan soos sy wou en is sy selfs toegelaat om saans ‘n kers aan te steek.

KERKHOF: Die N1 sny die dorp en sy kerkhof in twee. Hier lê drie jong mans J.A. Nieuwoudt, J.P. Nienhaber en Sarel Nienhaber wat tot die einde volgehou het hulle is onskuldig, maar nietemin deur ‘n Britse vuurpeleton tereggestel is tydens die Anglo-Boereoorlog. ‘n Trein het ontspoor by Taaibosch, 20 km uit die dorp en dié drie is daarvoor verantwoordelik gehou. Die teendeel blyk egter uit “Die Oorlogsavonture van genl. Wynand Malan” deur H.J.C. Pieterse. Hierin erken die generaal dat sy kommando verantwoordelik was vir die ontsporing. Die drie jong mans was glad nie betrokke nie. Die Britte het hulle gestuur om voer vir hul perde bymekaar te maak toe die trein die spoor byster geraak het.

DARLINGSTRAAT 3: “Uit Hanover bring ek kappertjiesaad/Uit die tuin van nr. 3 Darlingstraat” het Lize Beekman eens geskryf oor dié gastehuis op Hanover en dis veral Laurika Rauch wat die liedjie bekend gemaak het. Gaan kyk bietjie waar die kappertjies groei.

ONDERGRONDSE WATER is goud werd in die Karoo en omtrent in elke agterplaas staan in ‘n windpomp. Hanover is geseën met ‘n sterk fontein, Die Oog, langs die pad na Middelburg. Leivoortjies wat in 1870 gebou is het die water vir jare na die erwe gelei, maar dié leivoornetwerk het in die afgelope jare erg verval. Nietemin is die erwe steeds geregtig op twee leibeurte per week nes die dorpsvaders vanmeleë bepaal het.

SEEKOEIE IN DIE KAROO: Seekoeie is een van die laaste goed wat jy te wagte is hier, maar op die plaas New Holme is selfs 'n seekoekalfie gebore - die eerste in meer as 230 jaar wat in die Karoo die lewenslig aanskou het. Die laaste seekoeie is hier rondom 1775 gejag. Die seekoeie is enkele jaar gelede uit die noorde van die land hierheen verskuif nadat hulle skade aan boorde aangerig het. Een is dood, maar die kalfie is 'n bewys dat hulle in die Karoo aangepas het.

* VOORDAT JY GAAN: Lees "In die mond van die wolf" van Paul C. Venter oor Karoo-mense se lief en leed.

Woordsmous Dana Snyman

2011-09-07T11:05:00.000-07:00

Dana Snyman het aan JENS FRIIS vertel watter padkos hy verkies, waaroor sy nuwe boek gaan en dat hy sy alom bekende Valiant in Dar es Salaam vir 'n sendeling wil weggee.

JENS: As jy so gelukkig is dat iemand vir jou ‘n kosblik met padkos pak, wat sal jy hoop is daarin?

DANA: My oorlede oorlede ma het altyd vir ons padkos gemaak voor ons die pad iewers heen geneem het: toebroodjies, frikadelle en hardgekookte eiers. Later, toe ek uit die huis is, het sy steeds vir my padkos gemaak wanneer ek daar gekuier het en weer die pad terug na my eie plek gevat het. Ná haar dood, het my oorlede pa daarmee volgehou. Ry ek terug huis toe, is die Tuperware-bak met die padkos altyd daar. Dit sal altyd vir my padkos wees: toebroodjies, frikadelle en hardgekookte eiers.

Watter bestemmings in Suider-Afrika wil jy nog besoek? Waarom?

Een: Ek dink dit is ’n skande dat ek nog nie in die Fugard-teater in die Kaap was nie. Soontoe wil ek binnekort gaan.

En ter wêreld?

Ek droom nie juis veel oor verre lande nie. Maar ek sal nogal die Van Gogh-museum in Amsterdam wil besoek. Ek wil ook nog graag die Kongo-rivier sien.

Waarheen sal jy wil teruggaan?

Ry jy deur Zambië, verby Lusaka, kry jy ’n plekkie met die naam Kapiri Moshi. Daar draai ’n pad weg, in die rigting van Dar es Salaam. Dis ’n teerpad. Ek het dit al twee keer gery in ’n Weg-ryding, maar hierdie keer wil in my ou Valiant daar ry, wiegend Afrika in, met die vensters oop. Ek kan dit nie beskryf nie: Dit was elke keer nog vir my baie, wel, bevrydend om daar te ry. Ek wil met my Valiant tot in Dar es Salaam ry en dit daar vir ’n sendeling of iemand persent gee as my bedrae tot die Afrika Rennaisance. Dan wil terug vlieg Kaap toe.

Waar het jy nog die koudste ooit geslaap?

Een nag in my bakkie in die Richtersveld – die nag toe ek uitgevind het daardie storie oor Old Brown Sherry wat jou in die winter kwansius warm hou, is nie waar nie.

Vir watter publikasies skryf jy deesdae?

Ek skryf ’n weeklikse rubriek vir Die Burger, Beeld en Die Volksblad. Ek skryf ook elke tweede week ’n artikel vir By, wat in bogenoemde koerante verskyn. Ek wil ook baie graag weer vir Weg werk, my tyd was net bietjie beperk in die laaste ruk.

Gaan jy ooit met vakansie sonder om te dink ‘n boek/berig/rubriek … kan daaruit voortvloei?

Helaas nie. Ek kan nie regtig meer ’n onderskeid tref tussen my skryflewe en my, wel, gewone lewe nie.

Is jy nog soveel op pad as in die dae toe jy by Huisgenoot/Weg was?

Nee. En dis goed so. Dit is vir my lekker om vir lang rukkie by my huis op Jacobsbaai te wees.

Waarom het jy huis opgeslaan by Jacobsbaai?

Ek kan in alle eerlikheid sê Jacobsbaai is my gunsteling-plek op aarde. Ek voel bevoorreg om hier te kan woon. Dit mag dalk soetsappig klink, maar baie oggende stap ek met ’n beker koffie in my hand saam met my honde af see toe, en sê vir die Liewenheer dankie dat ek hier kan wees. Ek is geseënd.

As jy weg van die huis is en jy hoor jou huis is aan die brand -watter drie goed moet die bure vir jou red?

My drie honde: Jerry, Kleintjie en Vlooi. Dis nou as hulle nie by my is nie.

Wanneer kom jou nuwe boek uit en waaroor gaan dit?

Die boek se naam is Hiervandaan. In ’n sekere sin is dit die eerste propperse boek wat ek skryf. Dit is ’n soort reisvertelling. Ek begin op die plaas naby Franschhoek waar die Snyman-familie vandaan kom, en eindig by die Geloftekerk in Pietermaritzburg waar my oupa-oupa-grootjie se broek in die museum hang. Ek bekyk die land op my manier en probeer antwoorde vir goed kry wat my pla.

Wat maak ‘n goeie reisartikel?

Dis ‘n moeilike een: Die woorde moet jou saamsleep van die eerste tot die laaste paragraaf.

Wou jy al ooit ‘n roman / riller / … skryf (iets anders as oorwegends travel writing)?

Ja. Ek hoop nie dit klink voorbarig nie, maar ek wil nog ‘n roman aanpak. En ‘n drama.

Wat sal jy jou beroep noem?

Woordsmous.

Het jy ‘n webblad/blog?

Ja, maar dit is nog nie geaktiveer nie. Baie gawe mense van Upington het dit twee jaar gelede reeds vir my ‘gebou’, maar ek kom nie so ver om die laaste inligting vir hulle te stuur nie. Ek het nie soveel geesdrif vir blogs en Facebook en Twitter as wat ek seker behoort te hê nie.

Watter boek lees jy tans?

Philip Roth se Everyman. Ook die kortverhale van Isaac Babel.

Watter CD is in jou kar?

Daar is ‘n klomp. Op die oomblik luister ek baie na Piet Botha, en ook Elvis se gospel-musiek.

Wat is mooiste drie plekname vir jou?

Lusikisiki, Dwaal en Jaagvlakte

Na watter hotel / gastehuis keer jy keer op keer terug?

Die Witput Country Lodge, naby Hopetown. Ek sal ook graag weer ‘n aand in die Beach Hotel op Swakopmund wil slaap. Die eerste keer toe ek in die Witput Lodge geslaap het, het ek diep in die nag wakker geskrik van ‘n vreemde lawaai – en gedink dis die einde van die wêreld. Gelukkig was dit toe net die Trans Karoo-trein wat op die spoorlyn reg langs die lodge verby is.

Wat laat jou frons wat baie vakansiegangers doen?

Oral in die land is deesdae mos sogenaamde stop-en-go’s – daardie plekke waar jy moet stilhou en wag waar daar padwerke is. Dit maak my woedend om al die rommel te sien wat die mense daar by hulle rygoed se vensters uitgooi.

MUSIEKFEES BY NUWE GOLDEN GATE-HOTEL

2011-08-31T09:41:00.000-07:00

AS jy lankal lus is om te gaan kyk hoe die Golden Gate-hotel en sy chalets lyk ná ‘n opknapping van R30 miljoen, is dit nóú die tyd, skryf JENS FRIIS. Boonop is dié park nou drie keer groter as vroeër.

DIE Golden Gate- Nasionale Hooglandpark bied ‘n musiekfees op 8 en 9 September aan in samewerking met die KwaZulu-Natalse ereveldwagters en die Drakensberg-seunskoor. Hierdie fees is soortgelyk aan die Sunset Serenade wat in die Nasionale Kruger-wildtuin gehou is en sal dien as ’n geldinsamelingprojek om renosterstroping in die nasionale parke te beveg.

En as jy nie lus is om ná die konsert huis toe te ry nie, is die Golden Gate-hotel (ou Brandwag-hotel) net die plek om oor te slaap.

Met Wêreldomgewingsdag vroeër vanjaar is dit amptelik geopen deur me. Edna Molewa, die minister van waterwese en omgewingsake. Die hotel was sedert begin-2009 gesluit en daarna is R30 miljoen bestee om die gebou op te knap.

‘n Omgewingsvriendelike benadering is gevolg. Só word water nou verhit deur sonverwarmers en blaasverwarmers in kamers wat 2 000 kW elk gebruik het, is vervang met paneelverwarmers wat slegs 400 kW gebruik.

Die gebou is struktureel redelik baie verander en die 34 kamers het 55 geword. Daar is nou ook ’n luukse premier-suite en ’n wittebrood-kamer met ’n kaggel en borrelbad.

Al die badkamers is gestroop en nuut ingerig en selfs die hotel se bedrading en waterpype is grootliks vervang. Die chalets by die hotel is ook op beperkte skaal opgeknap.

Die verskillende vleuels se versiering beeld die vier seisoene uit in die Oos-Vrystaat. Met die binneviersiering is daar ryklik van glas, hout en klip gebruik gemaak. Bestaande elemente soos die mooi houttrap en klipwerk is behou, maar sommige mure is met glas vervang om die uitsig te verbeter.

Die restaurant is vergroot en kan nou tot 200 mense hanteer teenoor die 100 van voorheen. Die Mabaleng-sportkroeg is op die kelderverdieping gesetel en loop uit op die hotel se onderste grasperke. Van die Brandwag Lounge, ‘n skemerkelksitkamer, kyk jy uit oor die Brandwagkop wat wag hou oor die Rooiberge en die omringende grasvalleie.

Onder die ander nuwighede tel ‘n hysbak wat ingebou is sodat mense met gestremdhede makliker toegang tot die hotel se drie verdiepings kan hê. Die hotel spog ook nou met uitgebreide konferensiegeriewe vir groot en klein kongresse.

Uiteindelik was die hotel 18 maande lank gesluit, maar die kool was die sous werd. Die blinknuwe Golden Gate-hotel en chalets is gewis ‘n aanwins vir dié deel van die Vrystaat waar toeriste graag uitspan.

PARK NOU VEEL GROTER

In 1963 het die Suid-Afrikaanse regering drie plase in Golden Gate gekoop en aan die destydse Nasionale Parkeraad oorhandig om as die Golden Gate Hoogland Nasionale Park te bestuur.
Mettertyd is verskeie plase bygevoeg en ook tot nasionale park verklaar.

Maar ‘n reuse uitbreiding het onlangs plaasgevind toe die park se grondgebied verdriedubbel het toe die sogenaamde Qwaqwa-natuurreservaat by die Golden Gate Hoogland Nasionale Park ingesluit is.

‘n Groot voordeel hiervan is dat besoekers nou veel groter troppe wild sal kan sien. Die oorspronklike Golden Gate Hoogland Nasionale Park het uit die vallei en die pieke daaromheen bestaan, terwyl middelplatograsvlaktes nou bykom wat die park aan die noorde- en oostekant begrens. Dis op dié middelplatograsvlaktes waar die groot hoeveelhede diere veral voorkom.
Wildbesigtingsroetes word nou in die gebied beplan, asook stap-, bergfiets- en viertrekroetes.

SOU JY GAAN

· Die Golden Gate Hoogland Nasionale Park is 15 km oos van Clarens.

· Vir meer inligting oor die musiekfees stuur ’n e-pos aan Mankhole.modise@sanparks.org of Esther.Khatite@sanparks.org.

· As jy ‘n draai by die Golden Gate-hotel wil maak, besoek www.sanparks.org of bel 058-255-0000. Of as daar nie plek is in die hotel nie, bly oor in die Glen Reenen-ruskamp.

· Buiten oorslaap in die hotel en die musiekfees is daar heelwat te doen in die omgewing waaronder verskeie staproetes in die park. Golden Gate Hoogland Nasionale Park se hoogte wissel tussen 1 800 en 2 800 m, met die hoogste punt Ribbokkop wat 2 828 m hoog is. Die staproetes se moeilikheidsgraad wissel. Onthou om ‘n paar uitgetrapte skoene saam te vat sodat jy nie met waterblase terugkom nie.

· Of jy kan ‘n draai maak by die Basotho-kultuurdorp agter die Phofungberge by Qwaqwa waaroor Naweek+ onlangs berig het.

2011-08-22T03:25:00.000-07:00

Maak soos JENS FRIIS en verken ‘n nedersetting naby jou.

DAAR word gesê watter lewenspad jy neem gaan bepaal waar jy gaan eindig, maar met ‘n vakansie is dit anders: dan hoef jy nie altyd ‘n bestemming te hê nie.

Soms is dit van die lekkerste lekkertes om eenvoudig ‘n pad te vat sonder enige verwagtings.

En só moet dit wees as jy oor ‘n naweek besluit om ‘n draai te gaan ry deur jou dorp of stad se distrik.

Op ‘n Saterdagoggend nie te lank gelede slaan ons neus in die wind in die rigting van Jagersfontein met die R706 wat sommige sê is die langste reguit stuk pad in die land.

Op die kop 65 km uit Bloemfontein kruis die Petrusburg/Edenburg-grondpad dit en dis hier waar ons op die ingewing van die omgewing links draai toe die R706 te reguit word.

‘n Verdere 3 km wag Austin’s Post langs die Rietrivier. Sy bome sien jy in die verte vanaf die teerpad.

Oor dié plekkie wat was is beslis in sy ganse bestaan nog g’n reisberig geskryf nie. Maar hierin lê juis die lekker: Om op ‘n plek te kom waar plaaswerkers verbaas na jou kyk as jy ‘n foto neem van hul wêreld. Hier kom immers selde besoekers en jy gaan een van weinig wees wat ‘n prentjie aan die naam “Austin’s Post” sal kan koppel. Ja, dis maklik om deesdae te reis en onontdekte plekke word min.

Dié stippel op ‘n kaart bestaan deesdae uit weinig meer as ‘n plaasopstal en skure. Maar op sy dag het die omliggende boere en werkers hierheen gestroom om die nodige goedjies aan te skaf by die plaas-like winkel. Jy sou ook jou pos hier kon kry en waarskynlik brandstof ingooi. Austin’s Post was voorwaar ‘n pos vir die onmiddellike omgewing.

Maar só vergete is dit nou dat ‘n soektog op Google niks leer oor waar Austin’s Post se wortels lê nie.

Al wat ek wys word is dat dit wel nog ‘n aparte inskrywing as “plek” het in die Geelbladsye met name soos Van der Merwe van Diepfontein, King van Wonderkop en nog ‘n Van der Merwe van Poskraal.

En dis deur dié wêreld suidwes van Bloemfontein wat ons na Wurasoord ry om die N1 noord terug huis toe te vat. Dié voordeel van só ‘n sirkelroete is dat jy nie weer dieselfde pad terugry Bloemfontein toe nie.

En as jy ‘n ekstra uurtjie het kan jy in plaas van Wurasoord ook verder suid ry na Edenburg, die Rietrivier weer oorskruis onderweg na Reddersburg en dan na die Rosestad terugkeer.

SOU JY GAAN

· Die afgelope nat winter beloof goeie veldblommetjies met die dat dit nou warmer word.

· Vat drink- en eetgoed saam en hou piekniek langs die pad.

· Gooi petrol in op Bloemfontein of Edenburg, daar is nie ‘n garage op Austin’s Post of Wurasoord nie.

· Onthou jou sonbril en sonbrandroom.

· Lente en herfs is die beste tyd om dié geweste te besoek. Die winters is vaal en bitterkoud en die Vrystaatse vlaktes is in ‘n droë, uitmergelende somer nie altyd die mooiste plek nie.

Mattanu: Geskenk van Bo

2011-08-14T23:57:00.000-07:00

Mattanu: Beste in dié geweste

JENS FRIIS het gaan kyk waarom die AA vir die Mattanu-wildreservaat in die Noord-Kaap aanslaan as die beste van sy soort in Suid-Afrika.

OP die Mattanu-wildreservaat anderkant Barkly-Wes sou jy sweerlik kon dink jy is in die Bosveld. Hier is nie kremetarte nie, maar die omgewing lyk pure Satara.

Boonop is dit in mid-Suid-Afrika, dis malaria-vry en jy sien diere - baie daarvan.

Dat Mattanu by die Automobiel-Assosiasie (AA) se prysuitdeling in Durban aangewys is as die beste verblyfplek vir 'n klein wildreservaat (minder as sewe kamers) in die land, is ook nie te versmaai nie.

Só val ons kort gelede een Saterdag in die pad vanaf Bloemfontein, eet 'n laatontbyt in Kimberley, steek die Vaalrivier oor by Barkly-Wes en ry die laaste 20 km grondpad deur Kalahari-Bosveld-savanna tot by Mattanu.

Dis bibberend buite, maar in die luukse tente wat blyplek bied is daar ondergrondse verhitting, dik duvets, verhitte handdoekreëlings en lugreëlaars.

Boonop is ek aangenaam verras om te sien dat daar nie plek vir 'n muis is nie - al die tente is vol.

Die Kriek-familie wat Mattanu besit en bestuur is deurwinterde omgewingsbewaarders. Hul voorsate het op 'n familieplaas in die distrik Enkeldoring van die destydse Rhodesië geboer voordat hulle in die 1980's na Suid-Afrika moes verhuis.

Dr. Johan Kriek, die eienaar van Mattanu, is onder meer ’n vlieënier en wildboer. Hy is in 2009 as die nasionale wildboer van die jaar aangewys en was die eerste uit die Noord-Kaap om dié eerbewys te ontvang. Met die aanwys van die wenner word onder meer gekyk na die kandidate se betrokkenheid in die wildbedryf, die bestuur van die plaas en hoe daar na personeel omgesien word.

Dr. Kriek se een seun, Johann, is ook ’n vlieënier, terwyl die ander seun, Jacques, die bemarkingsbestuurder van die wildreservaat is.

Laatmiddag neem Jacques al sy gaste op 'n wildbesigtigingstoer, maar eers stop ons by 'n rehabilitasiekraal waar wild gemonitor word wat deur die lewe gekniehalter word. Hieronder tel 'n bastergemsbokkie waarop die Krieks in die veld afgekom het.

"Sy ma het nie genoeg melk gehad nie en ons het die verswakte bokkie na ons kraal gebring," vertel Jacques.

Die bokkie se naam is Nhamo wat in Shona ‘n woord is vir iemand wat deur ‘n moeilike tyd gaan.

Maar dit wil lyk of daar ‘n voorspoedige toekoms op Nhamo wag, want danksy heilsame koeimelk uit Bretta, 'n staatmaker Jersey, se spene is dié kleinding nou blakend gesond. Bretta was deur die jare reeds pleegma vir ’n buffelbulkalf, ’n sebratjie en swartswitpenskalfies.
Haar Jersey-kalf en die bastergemsbokkie is dol oor mekaar. As hulle nie aan hul ma drink dat die spoeg so spat nie, dan speel die tweetjies al óm haar.

Hopelik sal die bastergemsbokkie eendag weer in die natuur vrygelaat kan word. Naas die eland (wat ook op Mattanu voorkom) is die bastergemsbok die grootste bokspesie.

Swartwitpense, swart rooibokke en siektevrye buffels is van die skaars en bedreigde wildspesies waarmee hier geteel word. Van die oorspronklike bastergemsbokke en swartwitpense het dr. Kriek jare gelede uit Malawi ingevoer.

Dis opvallend dat die meer as 36 wildspesies nie gespanne is nie en daarom kan jy tot naby aan hulle kom. “Dit maak dit ideaal vir internasionale kameraspanne om hier te kom verfilm,” vertel Jacques terwyl ons iets drink by ‘n watergat.

Jy hoor verskeie voëls, maar die riete en gras rondom die dam is dig. Net dan en wan sien jy van die geveerdes.

Dis verstommend hoe ruig die veld handomkeer verander het in die afgelope maande. ‘n Veldbrand November verlede jaar het groot stukke weiveld, ‘n tienbed-chalet, die onthaalgebied se lapa en ‘n luukse tent verteer.

“Iets positiefs wat gekom het van die brand is dat talle uitheemse bosse in die slag gebly het en daar nou meer weiveld is as vantevore. Daar moes heelwat ekstra voeding gegee word vir die wild ná die brand, maar vanweë die goeie reën vanjaar het die veld vinniger herstel as verwag. Vaalbosse, haak-en-steek, swarthaak en kameeldoringbome het onder meer in die slag gebly.”

Dit was die ergste brand wat die familie Kriek beleef het in die 20 jaar wat hulle hier bly.

Talle plase in die omtrek is ook deur die brand verniel. Laatmiddag het brandslaners verbete geveg teen vlamme wat aan ‘n wye front op die Windsorton-pad afgestorm het. Die onbegaanbaarheid van die ruwe terrein het die taak ook nie vergemaklik nie.

“Toe die vuur daai dag omgeswaai het moes ons vroegaand in die swembad spring om van die vlamme weg te kom!”

Maar intussen het die veld flink gegroei en die Krieks het die plaas weer opgeknap, “want Mattanu beteken nie verniet ‘n geskenk van Bo nie.”

Net voordat ons terugkeer kamp toe word ons geseën met ‘n besonderse sonsondergang. Ek moet met my hand skerm om na die rooi gloed agter die kameeldorings te kyk, want my donkerbril lê tuis (soos gewoonlik).

Met ete die aand kan jy kies uit ‘n uitgebreide versameling wyn uit die ondergrondse wynkelder. En vir later wag sigare van oraloor.

Ná ‘n lekker lang nag (soos dit hoort op só ‘n vakansie) was dit tyd vir nóg ‘n wildrit waar ons letterlik omtrent aan die bastergemsbokke en swartwitpense kon vat.

En daarna is ons kuiertjie afgesluit met ‘n ontbyt uit die boonste rakke.

Skuld daai spaarvarkie vir ‘n nag by Mattanu. Die R1 400 wat dit jou gaan kos is die moeite werd – en só het die AA ook gedink. Jy word immers nie sonder rede aangewys as die beste van jou soort in die land nie. Die prys is per persoon en sluit verblyf, ‘n ontbyt, aandete en twee wildsritte in.

Gaan maak gerus ‘n draai. Bogenoemde is nie net papierbeloftes nie.

SOU JY GAAN

* Mattanu is 58 km noordwes van Kimberley.

* Wildbesigtingstoere vir dagbesoekers is moontlik, maar besprekings is noodsaaklik.

* Gaste kan ook gaan stap en voëls uit ‘n uitkykpunt by ‘n vlei dophou.

* Onthou jou sonbril en in die sonbrandroom. Somers wag hier ‘n swembad om die Noord-Kaapse hitte af te spoel.

* Vir meer inligting loer by www.mattanu.com of stuur 'n epos aan info@mattanu.com.

Wild Coast ontrimpel ten bedrae van R400 miljoen

2011-08-14T23:49:00.000-07:00

DAAR waar Natal die Oos-Kaap word staan die Wild Coast Sun al vir ‘n dertig jaar of wat as ‘n baken van pret en plesier.

Maar dis allermins meer hoofsaaklik ‘n casino-oord. Daar is immers deesdae ‘n groot casino in Durban self en jy hoef nie meer ‘n rivier oor te steek na die ou-Transkei om te dobbel nie.

Daarom spits Sun International hom al hoe meer toe om die Wild Coast Sun ‘n vakansieoord te maak waar daar genoeg vermaak is vir die kleingoed, maar waar volwassenes ook kinderlik gelukkig sal wees.

Ek het onlangs gaan inloer, want dis daardie tyd van die jaar wanneer mens graag van die hoendervleisweer in mid-Suid-Afrika wil ontsnap.

Skynbaar het baie ander dieselfde idee gehad, want Afrikaans het jy oral gehoor en daar was ‘n magdom GP-, NW- en FS-motors.

Ek het ‘n spesmaas dat dié oord selfs nog gewilder sal word as die huidige opknappingsprojek afgehandel is. Dit behels ‘n allemintige R400 miljoen en is reeds ver gevorder.

Dié opknappingsprojek volg ná die suksesvolle hernuwing van die Wild Coast Sun se dobbellisensie waarvolgens Sun International die oord sal bedryf vir ‘n verdere tien jaar vanaf September 2009.

Die casino-area wat vergroot is en met nuwe masjiene en meubels spog, was die eerste fase van die opknappingsprojek wat oor drie jaar strek. Hierna het van die gastekamers gevolg en ook die Lagoon Bar en die Chico’s restaurant. By laasgenoemde móét jy saans gaan eet, want die tafels wil swig onder die uitgebreide buffet.

Die opknappingswerk het ons nooit gepla nie, want die werksareas word heeltemal afgeskei.

Die kamer waarin ons tuisgegaan het was een van dié wat reeds smaakvol oorgedoen is. Mores breek die son tot in die kamer vanoor die Indiese Oseaan as die digte gordyne oopgetrek is. Die badkamers is só ontwerp dat jy groot skuifdeure kan ooptrek wat dit dan met die slaapkamer verbind en die hele vertrek ‘n ruim gevoel gee.

Van die balkon van dié kamer kon jy uitkyk oor die magtige Indiese Oseaan waar skepe op die horison na Durban vaar en reuse branders na die lang strand inrol. Tussendeur die blaredak het die blou van die hotelswembad gebreek en jy kan jou net voorstel hoe lywe hier ingeryg gaan lê as dit nie mid-winter is nie.

Eersdaags sal die oord spog met ‘n nuwigheid: ‘n temawaterpark. Sun International glo dat dié trekpleister die Wild Coast Sun “’n hoogs mededingende alternatief vir vakansiegangers en gesinne sal maak.”

Maar hier is reeds ‘n magdom ander dinge ook te doen waaronder ‘n reuse speletjiesarkade vir kinders, perderitte op die strand, een van die beste gholfbane in die land, 10 -pin bowling en as jy lus voel kan jy die golwende heuwels van die oud-Transkei inry. Maar hierin gaan jy waarskynlik nie eens sin hê nie, want die hotel se ligging tussen die Mtamvuna- en Mzamba-riviere is van die mooiste langs die Wildekus.

Die N2 van Durban is ‘n dubbele, breë pad tot by Southbroom. Ook die laaste 21 km is ‘n goeie teerpad. Dis dus maklik om hier uit te kom.

Bespreek by www.suninternational.com.

Geelgids gewild onder tuiniers, toeriste

2011-08-14T23:41:00.000-07:00

- Jens Friis

VAN posseëlgrootte kruietuine tot poskaartmooie parke rondom kastele tel onder die bykans 4 000 private en openbare tuine wat vermeld word in Gardens of England and Wales and Gardens of Scotland. Dié gidse staan algemeen bekend as die ``Yellow Books'' en is uiters gewild onder plantliefhebbers.

Hoewel dit baie wat-en-waar-inligting bied, is dit ook 'n mini-kursus in Britse maatskaplike en literêre ge- skiedenis soos in Chartwell, Kent (``red brick wall built by Sir Winston Churchill''), en Rudyard Kipling wat 'n visdam laat maak het in Sussex.

'n Mens moet bespreek om koningin Elizabeth se Frogmore-tuin by die Windsor-kasteel te besoek. Besprekings word ook aanbeveel vir Sandringham-paleis in Norfolk. Iedereen kan egter besoek aflê by die groentetuin ( een akker) van die McCosh-familie in Clydesdale. So ook by 'n tuin waar bye reeds die afgelope 200 jaar om 'n korf zoem of 'n ``secret garden'' wat sou kon herinner aan Winnie the Pooh se ``Hundred Acre Wood''.

Chelsea Physic Gardens (1673) in Londen is die oudste botaniese tuin in die Verenigde Koninkryk naas dié van Oxford wat terugdateer na die jare 1500. Digby is die Royal-hospitaal waar die jaarlikse Chelsea-blommeskou (23 tot 26 Mei 2000) plaasvind.

Brittanje se bekende ``public schools'' is skynbaar vrugbare grond vir vermeldenswaardige tuine. Gordonstoun, alma mater van prinse Philip, Charles en Andrew, word in die gids vermeld. So ook Eton, 'n klipgooi van die Windsor-kasteel, waarvan die tuine in 1880 aangelê is deur die koshuishoof.

Die warm water van die Golfstroom het 'n reeks mikroklimate geskep langs die weskus noord tot by Skotland. Subtropiese plante floreer in die sewe hektaar van die Abbey Gardens, Tresco en Scilly-eilande.

Die Yellow Books word in boek- en tuinbouwinkels in die Verenigde Koninkryk verkoop of kan bestel word van amazon.co.uk of die Garden Schemes, 31 Castle Street, Edinburgh EH12EL.

Gaan kuier in Bethulie

2011-07-03T12:18:00.000-07:00

Was Bethulie nader aan Gauteng of Kaapstad, dan was dit lankal ‘n Dullstroom, Clarens of Darling. Dié dorp het die regte kombinasie van natuur en kultuur om ‘n bo-baas toeristedorp te wees, skryf JENS FRIIS.
MEESTE NAME? Bethulie kan moontlik daarmee spog dat dit die meeste name van enige dorp in Suid-Afrika gehad het. Die dorp is in 1829 as sendingstasie deur die Londense Sendinggenootskap begin. Dit is Moordenaarsgat/-poort genoem omdat baie San en Griekwas hier deur die Basotos vermoor is. Nadat die sendingstasie in 1835 deur die Paryse Evangeliese Sendinggenootskap oorgeneem is, is dit Caledon genoem na die rivier met die soortgelyke naam wat digby verbyvloei. Om verwarring met Caledon in die Kaap te voorkom is dit later na Verheullpolis verander, maar die inwoners kon nie vat kry aan dié koddige naam nie. Dit is toe Heidelberg genoem, maar daar was ook ‘n Heidelberg in Transvaal! En daarom is dit in 1872 herdoop tot Bethulie. In Hebreeus beteken Bethulia “gekies deur God.”
PASTORIE: Die Franse sendeling Jean Pierre Pellissier het ‘n huis hier in 1833 begin bou. Die werk het langsaam gevorder, want die boumateriaal moes van ver aangekwarwei word. Onthou, dit was nog in die dae van die Groot Trek. Uit moedeloosheid het Pellissier later van wilgerhout gebruik gemaak wat hy aan die oewers van die nabye Oranjerivier gevind het. Nietemin kon dié stewige gebou met gewelmure van 90 cm in 1835 betrek word. Dit is ‘n goeie voorbeeld van die vroegste dorpsargitektuur noord van die Oranje en moes vir jare een van die indrukwekkendste geboue in dié deel van die wêreld gewees het toe die Boere nog in hartbeeshuisies gewoon het. Van Pellissier se personalia het behoue gebly waaronder stukke porselein, glassware, ‘n preekstoeltjie en sy gesang- en gebedeboek. Dié huis langs Voortrekkerstraat huisves nou die dorpsmuseum. Eerwaarde Pellissier, sy vrou Martha en vyf van sy kinders wat kleintyd dood is aan witseerkeel, rus in vrede in die tuin.
BEKENDES: As jy voor die Pellissierhuis staan, het wyle Patrick Mynhardt, in die huis regs daarvan grootgeword. Die Boy van Bethulie het bekenheid verwerf deur sy rolle in Vyfster en Suburban Bliss, maar veral as oom Schalk Lourens deur Herman Charles Bosman. Ook die bekende kunstenaar Walter Meyer en Benjamin Smartenryk Fourie, een van Suid-Afrika se voorste pianiste, se paaie het met Bethulie gekruis. Sanger Theuns Jordaan het hier skoolgegaan en so ook rugbyspeler A.J. Venter. Coenie de Villiers het ‘n sagteplek vir Bethulie en hy het ook ‘n liedjie geskryf, “Bethulie”, wat verwys na die honderde mense wat hier gesterf het tydens die Anglo-Boereoorlog.
PLEK VAN VERSKRIKKING: Tydens die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) is sowat 4 800 in die plaaslike konsentrasiekamp aangehou. Nie minder nie as 1 737 het gesterf. Pres. C.R. Swart het in 1966 ‘n gedenkbegraafplaas ter ere van hulle ingewy. Dis net noord van die dorp op pad na Smithfield. Die grafte is destyds verskuif, want daar is gevrees dat die Gariepdam dit sou oorstroom.
ELLELANGE BRUG: Ook weens die bou van die Gariepdam moes ‘n nuwe brug in 1967 opgerig word om die Vrystaat met die Oos-Kaap te verbind. Die Hennie Steyn-brug wat na Venterstad lei is 1,2 km lank en strek oor die die inloop van die Gariepdam. Dis die langste pad- en spoor-kombinasiebrug in Suid-Afrika. Coreli Roos, Volksblad-korrespondent op Bethulie, sê die inwoners hou daarvan om soms ‘n skemerkelkie te gaan drink op dié brug en te kyk hoe die son sak oor die dorp.
BED MET ‘N UITSIG: En as jy terug wil kyk na die Hennie Steyn-brug is die Oppi Koppie B&B van Hestél Griesel (tel. 082-219-9318, www.oppiekoppie.com) dié plek om te oornag. Van hier het jy ‘n pragtige uitsig oor die dorp, dam en brug. Daar is ook heelparty ander gastehuise en –plase in die omgewing.
TE ETE EN DRINKE: Die Ou Vellies Koffiekroeg (073-188-5321) langs die OVK en petrolpompe in Joubertstraat “is informeel en bied waarde vir geld. Waar hoor ‘n mens nog van ‘n koppie goeie moerkoffie, tee of ‘n kolwyntjei vir slegs R5?,” vra Coreli.
N.G. KERKGEBOU: Dié T-vormigegebou met sy neogotiese kenmerke is een van die oudste in die Vrystaat. Die hoeksteen is in 1886 gelê en die eerste erediens het omtrent 18 maande later hier plaasgevind.
LOUW WEPENER: Kom. Wepener het in 1865 die hoofkommandant van die Vrystaat se suidelike kommando's geword. Hy is kort hierna oorlede met ‘n aanslag op die Basotos se vesting by Thaba Bosigo. Daar word vertel koning Moshoeshoe het sy hart laat uitsny sodat sy die Basotho-kapteins dit kon eet om van Wepener se dapperheid in te kry. Naby die nuwe pad na Springfontein (36 km) staan ‘n gedenksteen vir Wepener.
RESERVATE: Bethulie is geseën met wildreservate omtrent aan alle kante waaronder die Gariepnatuurreservaat aan die Vrystaatse kant en die Oviston-reservaat aan die Oos-Kaap se kant. Dan is daar ook die Tussen-die-Riviere-natuurreservaat tussen die Gariep- en Caledon-rivier. Elande en sebras tot blesbokke en duikertjies is onder meer te sien. Hou ook jou oë oop vir visarende, korhane en pragtige wilde-olyfbome. Troeteldiere word nie toegelaat nie.

Omsirkel SA se 2de grootste dam

2011-03-31T11:51:00.000-07:00

- Jens Friis VLIEG jy van die Kaap Johannesburg toe lê die Vanderkloof, Suid-Afrika se tweede grootste dam, wes van jou. En as jy van die Kaap Bloemfontein toe vlieg, vlieg jy gewoonlik só oor dié dam dat jy nie eens sy wal kan sien nie. Dié eertydse P.K. le Roux-dam is 'n baken, want as jy oor Touwsrivier vlieg sien jy gewoonlik vir die volgende 600 km geen plek weer vaan die beskawing vatplek gekry het nie. Die eerste wat jy dan weer te eien kry is die Vanderkloofdam. Hoewel hy in die Gariep is, is sy water gewoonlik allermins oranje. Uit die lig is dit eerder 'n bleekgroen, maar met die onlangse vloede het dit verkleur tot 'n sjokoladebruin. Dit was juis tóé wat ek besluit het die tyd is ryper as ooit vir iets wat ek al lankal wou doen: om óm Suid-Afrika se tweede grootste dam te ry. Dis 'n harde wêreld dié waar die son gewoonlik barste in die grond brand, maar vanjaar is dit genadiglik anders. Al 310 km staan die gras kniehoogte en verberg die Karoo-bossies. Opdrifsels hang aan heinings se boonste drade. Die skape is moddervet. In só 'n jaar klink dit onwerklik dat die pypleiding van die Oranjerivier na Colesberg (waar ons reis begin) vergroot moet word. NÁ jare se waterprobleme gaan Colesberg hopelik later vanjaar genoeg water hê. Dié Noord-Kaapse dorp kry reeds etlike jare lank water van die Oranjerivier sowat 30 km noord van Colesberg. Maar die pyp daarheen het deur die jare te klein geword, omdat Colesberg onder meer gegroei en spoeltoilette gekry het. Daarom word ’n nuwe pypleiding nou aangelê. Daar is onlangs met die lê van die pype begin en dit moet binne 40 weke voltooi wees – voor die einde van die jaar wanneer baie toeriste weer hier sal oorslaap op pad see toe. Die R717 van Colesberg na Philippolis (55 km) is 'n stil teerpad wat die eertydse N1 tussen Kaapstad en Johannesburg was tot 1972. Dis 'n lekker alternatiewe roete tot die besige N1. Dit lei deur pragtige rantjieswêreld en bied een van die beste uitkykpunte op die die Oranjerivier vanaf die Serfonteinbrug wat die Noord-Kaap met die Vrystaat verbind. Daar is parkeerplek aan beide kante van die brug en omdat hier min verkeer is, kan jy tot in die middel van die brug loop vir 'n breë blik op Suid-Afrika se langste rivier. Buiten vir 'n boorgat of twee kry Philippolis, nes Colesberg, sy drinkwater vanuit die Oranjerivier. En die pypleiding loop van die rivier tot by die dorp feitlik reg langs die teerpad. Dis net by Waterkloof, 'n klein nedersetting kort voor Philippolis, wat die pypleiding kortpad kies. Maar die teerpad loop deur Waterkloof, want die Waterkloofse stemgeregtigdes het glo eens gedreig dat as die pad nie deur hul dorpie loop nie, hulle nie vir 'n sekere kandidaat gaan stem nie. Die Vanderkloofdam stoot op tot sowat 10 km vanaf die Serfonteinbrug wat beteken dat die Vanderkloof feitlik die hele suidelike grens van die Philippolis-distrik vorm wes van dié brug. Dis 'n lang ent, want die Vanderkloof stoot sowat 90 km op. Dié wêreld is grootliks ongerep omdat dit haas onbegaanbaar is langs die rivier. Hier is berge en dale, ravyne en opeengestapelde dolomietrotse soos wat jy nie verwag in die Vrystaat nie. Beleggers het dit raakgesien en stil-stil die een na die ander plaas opgekoop. So het dit gebeur dat die grootste deel van die suidelike distriksgrens nou jagplase is wat buitelanders van oraloor lok. Hieronder tel ook die enorme Laohu-reservaat van 33 000 ha waar geteel word met die hoogs bedreigde Suid-Chinese tier. Slegs 'n klein deeltjie van die reservaat word vir die tierprojek gebruik. Honderde diere is al hier hervestig en hulle beoog nou ook om vrylopende jagluiperds, ’n simbool van die Vrystaat, hierheen te bring. Helaas is Laohu nie oop vir die publiek nie, maar wel John Varty se wildplaas waar onder meer tiere te sien is. Die uitdraaiplek na Varty se plaas is 1 km uit Philippolis op die Luckhoff-teerpad. Die rigtingwysers dui hier aan dat Luckhoff 84 km ver is. Dis 'n geslane ent, want dis heelpad grondpad. Dis dus wys om koeldrank en petrol in Philippolis aan te skaf. Dié 85 km is die langste afstand tussen twee dorpe op die roete van 310 km.

Hondehemel

2011-01-31T03:05:00.001-08:00

KOM ONTDEK DIE PLATTELAND: 'n Hemel vir honde. Wat is lekkerder vir hond se kind as om saam met sy baas oor 'n naweek die pad uit die stad te vat na die platteland? Hier hang Victor, 'n beagle, al glimlaggend uit die motor van mnre. Jens Friis en Niel de Leeuw. Die foto is geneem by die nedersetting Austin's Post in die suidwes-Vrystaat. Foto: Jens Friis

Naas beste strandstad ter wêreld

2011-01-27T11:21:00.000-08:00

Kaapstad is aangewys as die naas beste strandstad ter wêreld. Só het Lonely Planet se lesers gestem tydens dei 2011 Traveller's Choice Awards. In die eerste plek was Barcelona. Kaapstad het beter gedoen as die gewilde Rio de Janeiro en Sydney. Foto: Jens Friis

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073

2010-08-16T11:59:00.000-07:00

Verken Mykonos per kwadmotorfiets

2010-08-16T11:37:00.000-07:00

- Jens Friis
OM Mykonos te "verken" met 'n kwadmotorfiets mag dalk die indruk wek dat dié gewilde Griekse eiland gróót is. Maar dis geensins die geval nie. Met 'n motor sou jy dit van een kant na die ander maklik in 'n twintig minute kon kafdraf.
Nietemin is daar op dié eiland van beperkte omvang heelwat te sien as jy uit die hoofdorp, oftewel die Chora, ry. Die res van die eiland is steeds grootliks ongeskonde en buiten vir die strande, verken min toeriste die res van Mykonos.
Ná 'n onlangse besoek kan ek bevestig: daar is g'n beter manier om dié dele van Mykonos te sien as per kwadmotorfiets nie.
Met dié vierwiel-motorfietse (kwad verwys na "vier" soos in kwadrupleeg) het jy jou eie vervoer en kan jy kom en gaan soos jy wil.
Dis nie duur nie - vir vier dae het een ons R1000 gekos. Met R250 per dag sou jy dalk wel 'n klein karretjie kon huur in Suid-Afrika, maar in dié geweste is dit byna soveel as wat jy sou betaal vir 'n taxi of om 'n keer op 'n boot te ry van die hawe na 'n strand.
Boonop hoef jy dan ook nie by openbare vervoerskedules te hou nie.
Ons het heelwat gekarjakker op onse kwad en die brandstof vir die vier dae was 'n raps minder as R100.
Op Mykonos wemel dit van plekke wat kwads, motors en motorfietse verhuur. Die kompetisie is gevolglik straf en die pryse verskil weinig.
Om 'n kwad te huur het jy 'n geldige Suid-Afrikaanse bestuurderslisensie en 'n kredietkaart nodig.
Selfs al het jy nog nie vantevore 'n kwad gery nie, is dit verspot maklik en sal jy dit beslis gou onder die knie kry. Dit het nie ratte nie en met vier wiele is omslaan feitlik onmoontlik. Daar is net 'n beperking dat kinders onder ses jaar dit nie mag bestuur nie!
Twee mense kan gemaklik op dié kwads sit en as jy nou nie te lywig is nie sal daar selfs nog plek wees vir 'n groterige sak vir inkopies of strandhanddoeke.
Die paadjies is feitlik almal geteer en 'n stofpadryery is dus selde nodig.
Almal ry sonder valhelms. Só hoef jy dan nie 'n sware valhelm saam te piekel na Mykonos se gewilde strande of klubs nie.
Omdat die eiland klein is, is dit nie 'n probleem dat 'n kwad nie vinnig kan ry nie. Jy gaan wel daar kom, hoewel dit 'n raps langer gaan duur. (Op 'n gelykte het ons wel een keer 52 km/h gehaal.) Selfs die motors ry stadig, want die paadjies is nou en daar is baie draaie. Ons was dol daaroor om deur dié droë eiland te "jaag" en die wind in ons hare te voel!
En moenie te veel vrees dat jy dalk iewers verkeerd gaan ry of 'n verkeersoortreding gaan begaan nie. Daar is soveel kwads en toeriste dat die motoriste en verkeerskonstabels foute maar gelate aanvaar.
Wat wel 'n lastigheid is, is dat geen voertuie toegelaat word nie in die grootste deel van die Chora (hoofdorp). Gevolglik moet jy in parkeerterreine 'n end uit die middedorp stilhou. Maar minstens is dit makliker om parkeerplek hier te vind as met 'n kar wat veel groter is.
'n Heerlikheid was om te stop wanneer jy wou of dit nou vir 'n esel, 'n ruïne of 'n afgeleë strandjie was.
'n Kwad het ook 'n maklike manier gebied om by die gewilde strande te kom soos Eliah, Superparadise en Paranga.
'n Voordeel van Eliah is dat dit stiller is as Superaparadise - een van die gewildste partytjieplekke op aarde en glo selfs beter as Ibiza.
Eliah se strandrestaurant bied watertand maaltye. My gunsteling dis was hul opgestopte sampioene met knoffel, olyfolie en talle speserye wat bedien word met halloumi-kaas en oorryp tamaties.
'n Snaaksigheid van Mykonos is dat hier weinig dorpies is - daar is byvoorbeeld net vier petrolstasies. Buiten vir die Chora lyk die res van die eiland eerder soos plotte met elke hier en daar 'n huis en kerkie.
Een van die enigste dorpies is Ano Mera, in die middel van die eiland (5 km van die Chora). Ano Mera het een van die mooiste kerkies wat ek in my dag des lewens nog ooit gesien het. 'n Móét as jy ooit in dié kontrei kom.
En as jy huis toe gaan is die wette lekker dat jy die vryheid gehad het om self vorm te gee aan jou vakansie danksy 'n eie vervoermiddel.
Boonop het jy waarskynlik iets nuuts leer doen: om 'n kwad te ry. En watter beter plek as op die idilliese Mykonos?

Klaarstroom

2010-05-14T12:49:00.001-07:00

ONTHOU jy daai Klipdrift-advertensie waar die stasiemeester ook die posmeester én die burgemeester is?
Die “met eisj, ja”-mense het waarskynlik na ‘n eenmansdorpie gesoek en daarom op Klaarstroom besluit, maar dié plaasdorp aan die mond van Meiringspoort was om nóg ‘n rede ‘n goeie keuse vir verfilming.
Die Swartberg se helderskoon (“clear”) strome wat na Klaarstroom (van daar die dorp se naam) vloei, is ideaal vir die maak van witblits en só is ook die druiwe uit dié kontrei. Die druiweboere sal jou sê dié hardehout vergelyk met die beste Franse konjak. Die rede hiervoor lê in die klimaat. Benewens die stroospoet hanepootdruiwe waarvan die suikergehalte in dié droë wêreld hoog is, lewer dit ‘n ideale brandewyndruif.
Rose Willis, Karoo-historikus, het eens opgemerk Klaarstroom is soos die mitiese Brigadoon. “Party mense sien dit en ander nie” (en des te meer met ‘n glas Klipdrift agter die blad! Die meeste mense wat van Beaufort-Wes na Oudtshoorn deur Meiringspoort reis ry dié klein dorpie skoon mis sonder dat hulle dit besef.
Kleintyd het ook ons vakansie hier verby gesnel na Hartenbos. Maar nie te lank gelede het ‘n foto van Klaarstroom my aandag getrek en ná ‘n kuier in die Klein Karoo en die onlangse fees in Oudsthoorn het ons hier aangedoen - vir die eerste keer. Die ellelange stuk pad na Beaufort-wes moes eers wag.
Op dié dag is dit stil – selfs stiller as wat dit gewoonweg moet wees – want dis reënerig, koel en douvoordag op dié Sondagmôre. Soos in baie dorpies is daar meer kerkies as mense op straat. Maar een se konsistoriedeur staan oop en dit lyk of die kerkraad vergadering hou voor kerk. Die ouderlinge en diakens is gepak en gedas, in swart en wit, soos jy deesdae selde sien.
Weens die grootpad waarop die mensdom verbyswiep het die wêreld vir jare van Klaarstroom vergeet. En só het die dorp byvoorbeeld eers in 1996 elektrisiteit gekry.
Maar dis ook danksy dié pad dat Klaarstroom in deeske dae nie “klaar” is nie. Hier is geboue en ongerepte dorpstonele wat weinig verander het in die afgelope eeu. Stedelinge het 'n hunkering hierna, want dít vind jy selde.
Dis in die 1990’s wat natuurliefhebbers dié dorpie “herontdek” het. Maar die woord het vinnig versprei oor Klaarstroom se goed bewaarde geboue, rustigheid en uitsig op die Swartberg. Daar word vertel selfs die skone Minki van der Westhuizen wou nie te lank gelede een van Klaarstroom se twee dosyne Karoo-Victoriaanse huise koop.
Nes Pietersburg in Limpopo wat deesdae Polokwane heet, is Klaarstroom ook aanvanklik Pietersburg gedoop. Maar dié naamsverandering het in toeka se dae al plaasgevind. Dit het só gebeur …
In 1858 is Meiringspoort geopen en Klaarstroom het spoedig hierna gevolg as ‘n afsaalplek vir transportwaens, handelaars, reisigers en die poskoets. ‘n Hotel en winkels het hul deure geopen en in 1860 is 27 erwe uitgelê op die plaas De Klaare Stroom. Die nuwe dorp sou Pietersburg heet, maar dié nuwe naam het nie aanklank in die volksmond gevind nie en De Klaare Stroom het Klaarstroom geword.
In die fleur van sy lewe kon Klaarstroom ook spog met 'n slagter, smit en meulenaar. ‘n Anglikaanse Kerk, The Church of the Good Shepherd, sou in 1880 volg en ‘n Nederduits-Gereformeerde Kerk is in 1926 gebou.
Een van die interessantste karakters wat hier gewoon het was Adolph Gustave Bernhardt, ‘n jong Duitser wat die wolwassery oorgeneem het. Hy het ook ‘n winkel en goeie bande met Europese groothandelaars gehad. Só was die jongste modes en nuwighede van oorsee altyd in dié kleine nedersetting beskikbaar.
Dit was ook in doerie jare wat Deneys Reits en sy kommando onderweg na Jan Smuts deur Klaarstroom gegalop het. Dié Brits-beheerde dorp was in rep en roer. “Die honde het geblaf, vensters het oopgegaan en soldate het die straat in gehardloop,” skryf Reitz in Commando.
Maar sulke “opwinding” gebeur daar selde in Klaarstroom. Genadiglik. Selfs deesdae is dit kalm by die polisiekantoor (dalk die mooiste in die land?), want hier in Klaarstroom i die misdaadsyfer laag.
Die rantjie skuins oorkant die polisiekantoor bied ‘n onvergeetlike blik op die Swartberg en die krakende Karoo-vlaktes. Gaan sit laatmiddag hier en kyk hoe die son dié berg se plooie kleur. Dis 'n oomblik om te preserveer. En dis selfs nóg mooier as jy dié uitsig wil vier met ‘n skemerkelkie - beter as ‘n skeutjie plaaslike witblits, kan jy nie.
Die stokers sal jou vertel dat witblits van druiwe kom en mampoer van ander vrugte. Maar die eindproduk bly dieselfde: boerebrandewyn.
Moenie volgende keer wéér die tuiste van die Klipdrift-ad misry nie!

WERD OM TE WEET (kassie)
* Klaarstroom is in die Groot-Karoo by die noordelike ingang na Meiringspoort. De Rust is 23 km suid aan die Klein-Karoo se kant, Prins Albert 60 km oos en Uniondale 95 km noordwes – almal dorpies wat jy met vrug van hier kan gaan verken.
* Klaarstroom-gastehuis (023-5411-474 of 082-4888-370) langs die hoofstraat vra R300 p.p. vir bed en ontbyt en R95 ekstra vir aandete. Besprekings is veral noodsaaklik tydens die Desember-skoolvakansie, die KKNK en die Meiringspoort-halfmarathon in die lente.
* Voordat jy die pad vat na Beaufort-Wes is Poort-Pourri die laaste gebou aan jou linkerkant. Skaf hier 'n allerlei goete aan soos knalpienk volstruisveerstoffers en boeke van ouds. Moenie vergeet om hier ‘n yskoue koeldrank te koop nie. Helaas g’n hardehout vir jou nie, want Beaufort-Wes wag 130 km ver.
* Lees dié boeke voordat jy gaan kuier: The Great Karoo deur Leon Nell (Struik, 2008), The Karoo Cookbook saamgestel deur Rose Willis (Struik, 2008), Swartberg en sy mense deur Sue van Waart (Lapa, 2001) en Karoo Keepsakes van Chris Marais & Julienne du Toit (MLM, 2009).
* Vir meer inligting: www.klaarstroom.co.za.

Dra Swaar

2010-04-07T10:55:00.001-07:00

DRA SWAAR: Daar is sekerlik min lamppale in die land wat met soveel advertensieborde spog as dié een in Richmond se middedorp. Foto: JENS FRIIS

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073

2010-04-07T10:53:00.001-07:00

Die jaar word ryp ...

2010-04-07T10:51:00.000-07:00

RICHMOND. 'n Paar goudgeel bome kondig die herfs aan in dié Noord-Kaapse dorp. Foto: Jens Friis

Karkloof: Waar tyd vergaan

2010-04-07T10:45:00.000-07:00

JENS FRIIS het gaan "tyd koop" by Karkloof, duskant Pietermaritzburg.

KARKLOOF SPA WELLNESS AND WILDLIFE RETREAT is die enigste wat vanjaar ‘n gesogte Relais & Chateaux-eiendom in Suid-Afrika sal word. Boonop het SA Toerisme dit aangewys as 2009 se beste "Akkommodasie Verskaffer in Suid-Afrika".
En dít is gewis nie om dowe neute nie.
Met ons kuier daar stap ons deur ‘n ongeskonde reënwoud (‘n klipgooi van Pietermaritzburg, maar in ‘n vallei sodat jy saans g’n liggies sien nie)
Swem in ‘n poel waarin 'n waterval stort (dis hoër as die Victoria-waterval).
Vergaap ons aan ‘n dagoue renostertjie (so klein soos ‘n molshoop).
En word gepamperlang in die plaaslike spa (die grootste in Afrika).
Ja, Karkloof ís in ‘n klas van sy eie.
Wat elders hoogtepunte sou wees soos ‘n piekniek in die veld met sononder óf om te swem in ‘n verligte warmwaterswembad onder maanlig, is hier bloot nóg ‘n heerlikheid.
"Maar bowenal probeer Karkloof vir sy gaste tyd koop. Dít waarvan almal te min het ," sê Carin Walton, die spa-bestuurder.
En as daar slegs één ding is van dié besonderse plek, wat my moet by bly, dan sou dit juis dít wees: dat jy hier tred verloor van tyd.
Só sit sekere spa-behandelings vir die horlosie ore aan deurdat jou liggaam blykbaar tot drie keer soveel rus kry as wanneer jy slaap. Tyd word relatief as jy in ‘n bad dryf en dobberend opkyk na gekleurde "sterretjies".
Dié kleurterapie en ander lekkertes wérk, want jy stap met hernude energie daar uit.
Twéé keer kyk jy as duikers en koedoes wei bo-op die eko-vriendelike spa se platdak waar groen gras groei.
Daar is ellelange lyste van dinge te doen by Karkloof, maar die wonderlike wete is dat die besluit by jóú lê. Jy kan enige tyd, enigiets doen. "Haas" is ‘n woord wat nie bestaan. Voel jy laat-aand na roer-eier-en-spek, kan jy dit in jou kamer kry. Wil jy ‘n vis uit ‘n bergstroom trek, sal ‘n sjef sorg dat jy later daaraan kan weglê. Of as jy op 'n wildsrit wil gaan, is ‘n gids heeldag op sy pos.
En eienaardig genoeg, gebeur daar iets heel besonders as jy nie afsprake het nie: dis asof jou dae rek.
Karkloof sal jou soos ‘n handskoen pas as jy jou moet afvra wanneer laas het jý só ‘n sorgvrye dag beleef.
Soos ‘n gas opmerk: "In die week word ek gebombardeer met mense en hul probleme. Daarom is ek snoep met my naweke en kies fyn waar ek dit deurbring. Karkloof is ‘n immergewilde keuse, want die personeel dring nie jou persoonlike ruimte binne nie, maar sorg tog dat alles altyd byderhand is."
En voorwaar gaan níks dié personeel verby nie.
Op die eerste dag vra ons die gasvrou wat se vloeibare seep hulle gebruik, want dit ruik ene blom. Met ons vertrek wag ‘n flessie daarvan vir ons as ‘n totwedersiens-geskenkie.
Óf merk jy oor middagete teenoor die kelner op dat dit lyk of die wolke opsteek, gaan loer hy ongevraagd op die internet én rapporteer terug of die son gaan skyn, al dan nie.
Ja, die personeel is gekonfyt in die lewering van onberispelike diens.
Vir diegene vir wie tyd belangriker is as geld (én dit kan bekostig), kan ek nie aan ‘n beter plek dink as Karkloof nie.
Laat jou liggaam en siel hier heel - op jou eie tyd.
Ek beveel Karkloof onvoorwaardelik aan.

SOU JY GAAN …
WAAR? Karkloof is 24 km van Pietermaritzburg in die rigting van die Albert Falls-dam.
PRYS: Jy kan oorbly vir vanaf R2500 per nag tot R3990 (alles ingesluit). Hoe langer jy bly, hoe goedkoper word dit (reservations@karkloofspa.com). Die spa is oop vir die publiek, maar besprekings is 'n móét (tel. 033-569-1321).
DIT BLY MY OOK BY: Lees jy deur die gasteboek, is daar gereeld gaste wat skryf dat hulle hou van die interieur van die restaurant, ontvangs, die kamers ... En dis verblydend, want jy kan sien daar is baie werk, tyd en liefde daarin gesteek. Stilering is immers ‘n manier om die wereld ‘n bietjie mooier te maak.
VIR MEER INLIGTING: www.karkloofspa.com

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073

2010-03-14T12:06:00.000-07:00

Thula Thula

2010-03-14T12:02:00.000-07:00

Toe Irak aan die brand was het Lawrence Anthony sterwende leeus in die Baghdad-wildtuin gaan red. Nou bied hy 'n tuiste vir olifante wat elders moeilikheid gemaak het in sy wildtuin in die hart van Zoeloeland. JENS FRIIS het gaan inloer om uit te vind waarom bekendes soos Julio Iglesias tot pres. Jacob Zuma hier kom uitspan.
HOOR jy die naam Thula Thula, kom 'n plek van rus en vrede by jou op soos in die bekende Zoeloe-wiegeliedjie. Dis dan ook wat Thula Thula deur die jare geword het: méér as net 'n wildreservaat vir toeriste en 'n blyplek vir wilde diere. In Afrikaans is daar nie 'n pasklaar woord vir "sanctuary" nie, maar "toevlugsoord" of "geslote jagtyd" sou kon doen. Beide dié vertalings spréék tot Lawrence Anthony, die eienaar van dié wildtuin, want dis hoe hy Thula Thula sou wou beskryf.
Sprekend hiervan is 'n trop olifante wat elders moeilikheid gemaak het en nou 'n nuwe tuiste by Thula Thula gevind het. Anthony het hulle gerehabiliteer tot so ‘n mate dat hulle nou selfs nader kom as hy hulle roep. Hy is oortuig dié diere, en veral die matriarg Nana, ken hom. Daar word vertel as Lawrence tuiskom ná ‘n lang reis kom groet die olifante hom. En dis oor hierdie spesiale verbintenis tussen mens en dier wat sy boek, The Elephant Whisperer, gaan.
Ons gesels op die stoep van Thula Thula se basiskamp terwyl Anthony, die omgewingsbewaarder, die een na die ander klaargerookte sigaret dooddruk.
Dis met trots wat Anthony vertel van die talle diere in die Baghdad-dieretuin wat hy gered tydens die oorlog in Irak. "Dié dieretuin was die grootste in die Midde-Ooste, maar omtrent die meeste diere het gevrek weens honger en dors, want daar was niemand wat vir hul omgegee het nie."
As kind het dit 'n geweldige indruk op hom gemaak hoe diere in Duitse dieretuine gevrek het tydens die Tweede Wêreldoorlog. "Dieselfde het gebeur in Kosovo en Afghanistan. Ek kon nie toelaat dat dit ook in Baghdad gebeur nie."
Só is Anthony toe na dié oorlog-geteisterde stad met 'n goeie voorraad dieremedisyne. En genadiglik kon hy van die inwoners en soldate oortuig om hom te help en die diere te red. Dié storie vertel hy in Babylon's Ark, 'n boek wat selfs die aandag van Hollywood getrek het. Deesdae is die Baghdad-dieretuin weer 'n groot aantrekkingskrag en lok jaarliks 5 miljoen besoekers per jaar.
Anthony was altoos geïnteresseerd in omgewingsbewaring. Toe Thula Thula, die oudste private wildtuin in Kwazulu-Natal, teen die mid-1990’s in die mark kom het hy sy eiendomsontwikkelingsbesigheid verkoop en sy bewaringsbelangstellig sy nuwe beroep gemaak.
Hy en sy vrou Francoise, 'n elegante Parysenaar, het mekaar ontmoet in Londen terwyl beide op 'n taxi gewag het. Vandat hulle op Thula Thula woon probeer hulle die plaaslike Zoeloes help om die omgewing se natuurlike hulpbronne te ontsluit deur ekotoerisme.
Die area se kulturele en natuurlewe erfenis kan eeue teruggespoor word. Só was dit eens die legendariese jaggrond van koning Shaka. Boonop is Umfolozi, die oudste wildtuin van sy soort in Afrika, is net 'n klipgooi ver. Umfolozi dateer uit 1895 en word gereken as dié reservaat wat die witrenoster van uitwissing gered het.
Vir 15 jaar probeer Anthony reeds die omringende Zulu-stamme oortuig om hul grond op te gee en 'n nuwe, groot wildtuin te vorm. Hy glo dit sal werk skep deur toerisme en die omgewing beskerm teen toekomstige ontwikkelings.
"Stropers slaan reeds al hoe minder toe op Thula Thula, want die gemeenskap besef watter voordele toeriste inhou. Boonop is dié wêreld meer geskik vir wilde diere as bokke of beeste."
Ná ons kuiertjie met Anthony die vorige aand, is ons die volgende oggend douvoordag op. 'n Ervare gids gaan ons die bosse invat tydens 'n wildsrit.
Maar op dié oggend is Thula Thula se bekende olifante nie lus om gesig te wys nie. Ons sien net een grys kolos waar hy vroegoggend nog dut tussen ruie bosse. Die res van die olifanttrop speel wegkruipertjie.
Maar dis glo hoog uitsonderlik dat jy hulle nié sien nie. En soos enigeen weet: wildkyk is soos dobbel. In Lawrence se woorde: “It’s just luck.”
Waarvoor ek wel pa kan staan is dat jy hier ‘n allemintige hoeveelheid uiteenlopende voëls in ‘n klein area sien. By die 370 voëlspesies is al getel en dit het byna geklink soos die Aandlied van die Voëls!
Ons wildsrit het ‘n bevredigende hoeveelheid buffels, sebras, kameelperde en koedoes opgelewer.
Ook het die gids die rit opgekikker met allerhande fabels en feite soos dat die rooibokke hul lammetjies tot twee maande langer kan dra as die reën nie wil kom nie, en dat die erdvarke hul gate snags vir die vlakvarke leen om in te slaap. Soos hy sê: “It’s almost something like time-sharing”.
Die meeste etes by Thula Thula word in die buitelug bedien. Aan die stuur van dié al fresco-etes staan Francoise wat die beste van die Franse kookkuns met die plaaslike vermeng het en dit “Franco-Zoeloe cuisine” gedoop het. Francoise was met ons kuier in Frankryk omdat ‘n familielid siek was, maar ons kon nietemin weglê aan haar kleurvolle, soms ongewone disse.
Ook die chalets se versierings sou beskryf kon word as ‘n vermenging van koloniale Franse grandeur en koninklike Zoeloe-styl. Só is daar ryklik gebruik gemaak van luiperdvelmotiewe teenoor goud, glas en hemelbeddens.
Maar as jy nader aan die natuur wil oornag is die luukse Tentkamp dié plek. Die interieur hiervan is baie meer aards en die kleurskema neutraal. By Thula Thula is nie malaria-muskiete nie, maar muskietnette oor die beddens van die agt tente sorg nietemin dat jy rustig kan slaap. Elke tent het ‘n en-suite badkamer met ‘n Victoriaanse-bad of ‘n buite-stort.
Bedags kan jy in die Tentkamp se swembad ronddryf en kyk hoe die diere kom en gaan óf ‘n uiltjie knip in ‘n hangmat langs die Nselenirivier. Saans is die beskutte boma die plek om weg te lê aan braaivleis en potjiekos terwyl die vuurvlamme die donker nag ophelder.
Ja, rustiger kan dit skaars in Afrika. Wat kan jy méér verlang van Thula Thula?
SOU JY GAAN
· Ry van Durban sowat 2 ure noord met die N2 tot by die Richardsbaai-afrit. Draai hier links. Na omtrent 15 km sal jy die eerste van Thula Thula se padaanduiders sien. Die reservaat is sowat 20 km verder. Die laaste 9 km is ‘n grondpad. Met ons besoek was dit erg gespoel en dis wys om hier stadig te ry.
· Andersins kan jy na die Richardsbaai-lughawe vlieg óf Thula Thula se 700 m-landingstrook gebruik.
· Moenie jou sonbril, sonbrandolie, pet, verkyker en kamera tuis vergeet nie.
· Meer inligting: www.thulathula.com of bel 035-792-8322.

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073

2010-02-16T11:01:00.000-08:00

Met heimwee uit Seeheim

2010-02-16T10:57:00.000-08:00

DAAR word gesê as 'n dorp nie meer 'n kroeg het nie, is dit nie meer dorp nie. 'n Drinkplek is immers die laaste om te vou. Só beskou is Seeheim nog pure dorp, hoewel dit uit slegs 'n hotel en 'n handjievol huise bestaan. Ja, Seeheim is maar ‘n skadu van sy eertydse self, maar nogtans sien dit veel beter uit as 'n paar jaar gelede toe hier g’n mens meer gewoon het nie. En dít is alles toe te skryf aan daai einste kroeg en hotel. Was dit nie hiervoor nie, sou dié gestorwe nedersetting nooit uit die as verrys het nie. Dit storie gaan só, vertel JENS FRIIS.

DIT was die keer toe ons Lüderitz toe is, dat ek die eerste keer van Seeheim gehoor het.
By 'n internetartikel was daar 'n foto van dié nedersetting en dié kiekie was meer as genoeg rede om daar 'n draai te maak.
Op die bodem van 'n kloof het Seeheim gelê met 'n paar palmbome wat net-net bokant die omringende heuwels uitsteek.
Só moet 'n oase in die Sahara (of dan die Namib) lyk, het ek gedink.
En 'n oase was Seeheim inderdaad.
Maar aikona, 'n rerige dorp was dit nie meer soos van ouds nie.
Vanmeleë het elke trein uit die Republiek hier aangedoen en was die passasiers verplig om oor te slaap.
Dit was in die dae toe Seeheim 'n belangrike spooraansluiting was vir treine uit Suid-Afrika na Suidwes-Afrika en ook na Lüderitzbucht se hawe en diamantvelde. Verder het ook boere langs die Visrivier het hul tabak en groente na dié stasie gebring.
In dié begin-dae was Seeheim selfs groter as Keetmanshoop en kon dit met ‘n skool, kerke en drie hotelle spog.
Die Bellville Hotel se deure was oop tussen 1905 en 1913.
Die Riverside Hotel is op 'n eiland in die Visrivier gebou en het in 1922 weggespoel toe 555 mm reën glo in twee dae uitgesak het.
En dan was daar die Seeheim Hotel wat die langste besigheid gedoen het. Dit is in 1896 uit plaaslike klip gebou om die Schutztruppe (Duitse koloniale troepe) te huisves en dis in die 1920’s tot ‘n hotel omskep.
Maar toe die B2-pad tussen Keetmans en Lüderitz in 1974 geteer en verlê is, het ook dié hotel gesluit.
Boonop het Lüderitz se diamante min geword en is Walvisbaai as hawe ontwikkel.
Só het Seeheim letterlik 'n spookdorp geword. Die spoorweghuise het leeg gestaan en hoewel baie erwe aan Duitsers behoort het, het niemand meer hier gewoon nie.
Vir byna 'n kwarteeu het daar niks in Seeheim gebeur nie totdat Zirkie Kloppers die Seeheim Hotel in 1996 gekoop het en twee jaar later heropen het.
Die bestaande 6 slaapkamers is tot 28 uitgebrei, 'n swembad is gebou en so ook 'n lapa.
Op die hakke hiervan het 'n taksidermie-besigheid in 2000 gevolg en die Seeheim Meubelfabriek in 2003.
En só is daar stadig maar seker weer 'n bietjie lewe in dié eertydse dorpie geblaas.
Deesdae is Seeheim nes van ouds weer 'n oase vir reisigers in die dorre suid-Namibië.
Jy kan uiteraard hier oorslaap, maar as dit nie by jou reisplanne inpas nie, is dit 'n móét om minstens iets af te sluk onder die hotel se koel sinkstoep
En van hier kan jy dan die pad vat na Kolmanskop, Ai-Ais se warmwaterbron, die Visriviercanyon, Sossusvlei se reuse duine, Lüderitz, of Keetmanshoop se kokerboomwoud.

SOU JY GAAN
* Seeheim is 40 km wes van Keetmanshoop en 310 km oos van Lüderitz. GPS: S 26.815700 E 17.800560
* Daar is ook ‘n Seeheim in Duitsland waar Lufthansa ‘n groot opleidingsentrum het.
* Bouwerk aan die treinspoor tussen Lüderitz en Keetmanshoop is reeds ver gevorder. So hopelik sal treine eersdaags weer deur Seeheim stoom.
* Die piepkleine Seeheim is nie enig in sy soort nie. Ander nedersettings in die suide van Namibië wat weinig groter is, is byvoorbeeld Grünau en Helmeringhausen. Volgens The Top 10 of Everything is Namibië naas Mongolië die ylbevolkste land ter wêreld: 1,8 miljoen mense vir 825 418 vierkante kilometer.
* Vir meer inligting loer by www.seeheimhotel.com.

Riebeek-Oos

2010-01-11T11:52:00.000-08:00

- Jens Friis
RIEBEEK-OOS was vir dekades "a little village virtually lost in time", soos 'n Engelse Oos-Kaapse vriend dit beskryf.
Maar danksy 'n groeiende belangstelling in eko-toerisme beleef Riebeek-Oos 'n herlewing soos laas in die dae toe Piet Retief hier geboer het. Dat Riebeeck-Oos naby aan Grahamstad (37 km) en die Addo Nasionale Park is, help. Boonop vind sommige van Port Elizabeth se stadsjapies dit 'n aangename wegbreekplekkie.
Riebeek-Oos is allermins die volgende Clarens of Montagu (en sal dit ook nooit word nie), maar erwe word reeds vir R100 000 stuk verkoop, terwyl eienaars dit vroeër vir 'n appel en 'n ei wou weggee.
Dié dorp is in 1842 op die plaas Mooi Meisjes Fontein van Piet Retief, aangelê, toe 'n behoefte ontstaan het vir 'n eie kerk. Die boere was moeg om elke Nagmaal 130 km met hul ossewaens na Uitenhage af te lê.
Waarom dit na goewerneur Jan van Riebeeck vernoem is, vermeld geen bron. (Dié Hollander was immers reeds byna twee eeue weg uit die Kaap)
In 1854 sou die agtervoegsel "Oos" by "Riebeek" gevoeg word om dit te onderskei van Riebeek-Wes naby Malmesbury.
Terloops, Riebeek-Kasteel en Riebeek-Wes in die Swartland is nie dieselfde plek nie. "Die twee "Riebeecks", 4 km uitmekaar, is aan godsdienstige onenigheid te wyte. Die gemeenskappe van Riebeeck-Kasteel en Riebeeck-Wes het tot die 1850's onder die Nederduits Gereformeerde Kerk op Malmesbury geval," leer Willie en Sandra Olivier se "Toergids vir Suid-Afrika". "Na 'n besluit in 1854 om 'n gemeente in die Kasteelvallei te stig, het 'n geskil oor die ligging van die kerk ontstaan en dit het twee afsonderlike gemeentes tot gevolg gehad."
Maar om terug te keer na die oplewing in Riebeeck-Oos: Vir bykans 170 jaar is Piet Retief se ongeskrewe reël nagevolg dat geen sterk drank hier verkoop mag word nie. Maar dit het verlede jaar tot 'n einde gekom toe die Knoesen-familie 'n kroeg geopen het. Dit vorm saam met 'n restaurant, poskantoor en buiteverkope die Kleingenoeg Mini Market.
Omdat dit omtrent die enigste besigheid in die dorp is, doen jy hier aan ongeag of jy op pad is na die Grahamstadse kunstefees, in die omringende heuwels kom stap, of die lengte van koedoehorings kom skat by die kerkbasaar.
Baie besoekers kom ook na dié geweste omdat dit een van die enigste plekke in Afrika is waar jy die Groot Vyf kan sien sonder die gevaar van malaria.
Onder die bekendste wildreservate tel Addo en Shamwari.
Maar nie almal is in hul skik oor al die private wildplase wat in die Oos-Kaap soos bossies opskiet nie.
Mnr. Gugile Nkwinti, 'n voormalige LUR vir landbou, het al volgens die Oos-Burger gesê: "Dorpies soos Alicedale en Paterson is oorgeneem deur die mense van Shamwari. Riebeeck-Oos is oorgeneem deur ’n Noor. ’n Kanadese vrou het in samewerking met grondbesitters ’n groot stuk grond gekoop en die bewoners afgeskop."
Die hartseer lot van sulke soort ontworteldes, het Nkwinti destyds gesê, is dat hulle in plakkersbuurte en townships moet gaan woon.
Maar hoe dit ook al sy, Riebeek-Oos, herleef. Oor die hedendaagse "alkohol-drinkery" sou Piet Retief moontlik frons, maar oor die oplewing op die grond waar hy eens geboer het, sou hy sweerlik glimlag.

Oos, Wes, Tuis, Bes
Van waar Gehasi?

Daar is sóveel Suid-Afrikaanse dorpe met rigtingaanduiders in hul name, dat dit soms kophou kos.
Buiten Riebeek-Oos en Riebeek-Wes, is daar ook in die oud-Kaapprovinsie 'n Somerset-Oos en Somerset-Wes asook 'n Barkly-Oos en Barkly-Wes wat albei heet na Engelse goewerneurs aan die Kaap.
Maar daar's egter g'n Beaufort-Oos nie - net 'n Beaufort-Wes. Dieselfde geld vir Victoria-Wes, Westville en Westonaria. Aliwal-Noord, Noordoewer en Oos-Londen is ook só enig in hul soort.
South Shepstone was die oorspronklike naam van Port Shepstone.
En dan is daar die dorpe wat dit nooit nodig geag het om 'n rigtingaanwyser by hul name te voeg nie. Van Richmond, Heidelberg en Middelburg is daar etlikes in verskeie provinsies.
As jy sukkel met name en rigting sal die volgende kalante jou waarskynlik ook laat wik-en-weeg:
* Ventersburg, Venterstad en Ventersdorp;
* Vredendal en Vredenburg;
* Ladysmith en Ladismith;
* Groblersdal en Groblershoop;
* Hopetown en Hoopstad.

Vervoerrevolusie in Europa

2009-12-07T12:03:00.001-08:00

- Jens Friis
AMSTERDAM en Kopenhagen het jare reeds toegewyde fietspendelaars.
Maar nou het fietsdeelskemas tot 'n vervoerrevolusie in Europa gelei waar warmer temperature dit vir ryers moontlik maak om gemaklik jaarlank te fiets.
Soos die New York Times berig: "In 'n omgewingsbewuste Europa is daar twee soorte burgemeesters: dié wat 'n fietsdeelskema het en dié wat een wil hê."
Want oor die afgelope paar jaar het dié skemas gewilder geword as wat enigeen kon raai in Barcelona en Düsseldorf tot Pamplona en Lyon. In Rome lyk dit of die Roma'n'Bike-skema ook suksesvol gaan wees, want hoewel dié eeueoue stad ongelyke keisteenstrate het is hulle smal en is dit veel makliker om hier met 'n fiets te ry as met 'n motor.
Met 'n onlangse besoek aan Frankryk was dit opvallend hoe Parysenaars (toeriste mag ook) gebruik maak van die Vélib-skema se 20 000 fietse.
Dit werk só: Daar word swaar op tegnologie gesteun deurdat die fietse gereed staan op geoutomatiseerde rakke. Toeriste kan 'n sewedag-kaartjie teen sowat R50 aanskaf of andersins kan jy jou kredietkaart gebruik om 'n fiets te ontsluit. Hiermee saam kry jy pasella 'n Paris a Vélo-kaart met fietsroetes.
In Barcelona koop jy 'n slimkaart wat vir 'n jaar geldig is teen sowat R220. Die eerste halfuur is verniet waarna jy sowat R2,50 vir elke halfuur daarna betaal. 'n Fiets moet binne twee ure by enige fietsrak terugbesorg word anders mag die kaart gedeaktiveer word.
En in Duitsland en Oostenryk kry fietsryers SMS-boodskappe met kodes waardeur fietse ontsluit kan word.
Londen se fietsdeelskema is in sy kinderskoene, "maar fietsry in die algemeen neem baie toe hier," sê my broer, Nico Friis, wat jare al daar woon. "Fietsrybane word oraloor gebou wat die voorstede met mekaar sal verbind vóór die Olimpiese Spele in 2012."
Selfs in Nederland word fietsry ál gewilder, sê Chris van Oordt, 'n Amsterdammer, "want dis vinniger om só deur die druk verkeer te swiep in ons klein, plat landjie. Fietsry is só gewild dat dit feitlik net so moeilik is om staanplek vir jou fiets te kry as parkeerplek vir jou kar!"
En dis juis híérom wat die fietsdeelskemas nie in Nederland veld wen nie: almal het rééds 'n fiets.
Ook is die steel van fietse hier 'n reuse probleem. "Die tot drie fietsslotte is duurder as die fiets self. Daarom spandeer inwoners nie baie op nuwe fietse nie. Veral dwelmverslaafdes steel graag fietse om geld te kry. Jy kan dié fietse van hulle terugkoop vir omtrent €25 wat veel minder is as die sowat €100 in tweedehandse fietswinkels."
Maar in ander Europese stede blyk fietsdeelskemas 'n suksesvolle manier te wees vir burgemeesters wat vervoerdruk wil verlig en hul "groen" bona fides wil verhoog. Vir die prys van 'n enkele bus kan hul 'n vloot fietse koop en só jare se konstruksiewerk en goedkeuring vir moltreine vryspring.
Uiteraard kom só 'n projek ook met sy probleme.
In Barcelona byvoorbeeld gebeur dit dat pendelaars wat in die middestad gaan werk al die fietse soggens gebruik en die geoutomatiseerde fietsrakke dáár dan oorvol raak.
Dié probleem word vererger omdat die middestad van dié Spaanse stad in 'n kom lê. Dis dus lekker om soggens afdraand fiets te ry, maar eerder smiddae 'n bus huis toe te neem. Dié probleem word nou oorbrug deurdat Bicing's 100 se werknemers fietse per vragmotor terugneem na waar dit benodig word.
Kritici van fietsdeelskemas wys daarop dat só 'n aanryery van fietse allermins tot 'n groener wêreld meehelp.
Maar hoe dit ook al sy, die Europeërs ry wéér fiets - méér as in etlike dekades.

Hitler se heiligdom herleef

2009-12-03T11:27:00.000-08:00

JENS FRIIS vertel hoe Hitler se omstrede Olimpiese-stadion buite Berlyn 'n nuwe lewe gekry het.
VERLEDE week het die Britse koerant, The Guardian, in 'n uitgebreide artikel daarop gewys dat talle van die stadions wat in Suid-Afrika gebou word ná die sokkerwêreldbeker dalk 'n wit olifant kan word.
"In Kaapstad en Durban is besluit om nuwe stadions te bou eerder as om die bestaande Nuweland en Kings Park te gebruik. Tensy die onderskeie rugbyspanne oortuig kan word om die nuwe stadions te gebruik, is dit onwaarskynlik dat dit lewensvatbaar sal wees," lui die berig.
Dié probleem is uiteraard nie eie aan Suid-Afrika nie. In talle wêreldstede staan Sokkerwêreldbeker- en Olimpiese Spele-stadions wat ná dié groot geleenthede bitterselde gebruik word.
Vir jare was dit ook die geval met "Hitler se stadion" in Berlyn. Maar sedert die Olympiastadion opgeknap is en die sitplekke 'n dak gekry het in 2004, word hier gereeld konsert gehou tot sokker gespeel - dis die tuisveld van Hertha BSC.
Die stadion, met sitplek vir 76 000 mense, is oorspronklik vir die Olimpiese Spele van 1936 ontwerp. Maar 'n insiggewende toer deur dié omstrede stadion se wandelgange en uitkykpunte vertel jou óók dat dit deur die jare al vir meerdere opskuddings en onderonsies gesorg het.
Nadat Duitsland op omstrede wyse as gasheer aangewys is vir die wêreldbekersokkertoernooi van 2006, het sommige Duitsers vir nóg 'n opskudding gesorg deur voor te stel dat die eindstryd asook die openingswedstryd "in die hart van die Nazi-Spele'' gespeel word.
Die stadion is gebou om steun te gee aan Hitler se droom van 'n nasie wat ``skoon ledemate'' sal hê en ``vlekloos wit'' en ``perfekte atlete'' moet wees. In 'n terugslag vir die Führer se plan dat dié Spele Ariese meerderwaardigheid moes bewys, hardloop die swart Amerikaanse atleet Jesse Owens bykans die asbaan aan die brand en laat byt die bestes van die Nazi's in die stof.
Hitler was glo brusend. Of is dit nie die volle waarheid nie?
Mark Leach en Gary Wilkins skryf in hul boek, The Olympic Dream, dat Hitler eintlik die volmaakte gasheer was. Hy het al die atlete verwelkom en het selfs die wenners van die eerste klompie nommers gelukgewens. Vir hom het dit nie saak gemaak of 'n swart atleet 'n goue medalje ontvang het nie.
Nadat hy aanvanklik die atlete gelukgewens het, is hy deur die Internasionale Olimpiese Komitee ingelig dat dit hul taak is en dat hy dit nie moet doen nie. Hy was daarna bloot 'n toeskouer.
Wat die meeste mense nooit geskryf het nie, is dat dit eintlik die Amerikaners was wat Owens se vertonings misken het, skryf Joe Venter etlike jare gelede in Volksblad.
"In New York en Cleveland is groot onthale vir Owens gereël na sy Duitse triomf, maar die president, Franklin D. Roosevelt, het hom geïgnoreer. Ondanks sy ses wêreldrekords in 1935, is Owens nie as sportman van die jaar aangewys nie. Die eer het 'n taamlik onbekende amateur-gholfspeler, Lawson Little, te beurt geval. In 1936, ná sy medalje-oes in Duitsland, is 'n paalspringer as die beste sportman vereer."
Maar om terug te kom na die wêreldsokkerbeker van 2006. Bomme en ander plofstof uit die Tweede Wêreldoorlog word gereeld in Duitsland gevind - meer as ses dekades ná die einde van die oorlog. Maar min sou verwag dat een van die bomme na al die jare steeds in Hitler se heiligdom gelê het. In 2000 is 'n bom uit die Tweede Wêreldoorlog wat nie ontplof het nie onder sitplekke van die stadion gevind en deur polisie-deskundiges onskadelik gemaak. Die bom van 250 kg is gevind toe konstruksiewerkers herstelwerk aan die onderste sitplekke van die stadion gedoen het met die oog op die wêreldsokkerbekertoernooi. Genadiglik het die onskadelikmaking sonder enige probleme verloop.
Terloops, Suid-Afrika se vertoning by die Olimpiese Spele van 2008 in Beijing was die swakste sedert 1936. Die laaste keer dat Suid-Afrika slegs een medalje op ’n Olimpiese Spele kon verower, was in 1936 in Berlyn toe die bokser Charles Catterall ’n silwermedalje in die veergewig-afdeling verower het. Op die Beijing-Spele was dit net die verspring-atleet Khotso Mokoena wat met sy sprong van 8,24 meter vir die spreekwoordelike silwer randjie om ’n baie donker sportwolk verantwoordelik was.
SOU JY GAAN ...
* Hoe kom ek daar? Neem die trein na Olympischer Platz. Dis so 20 minute se ry uit die middestad. Die stasie is reg langs die stadion.
* Wanneer is dit oop? Somers van 09:00 tot 19:00 en winters tussen 09:00 en 16:00.
* Hoeveel kos dit? 4 Euro (sowat R45) vir volwassenes en 3 Euro vir kinders.

Witsand roep

2009-11-11T11:13:00.001-08:00

JENS FRIIS sê dis nou die tyd om 'n draai te gaan maak by die Witsand-natuurreservaat, want die besondere duine brul glo die hardste in die maande met die letter "r".

EK wil die piep kry as sommige siele so graag verkondig: "Oorsee vakansie hou?! Nog nooit, daar is hopeloos te veel plekke wat ek nog éérs in Suid-Afrika wil sien."
As jy só redeneer gaan jy beslis nóóit in die buiteland kom nie, want in Suid-Afrika is daar gans te veel plekke wat iedereen in hul kort lewentjies behoort te sien.
Maar dít daar gelaat.
Die Witsand-natuurreservaat is inderdaad een van daai besonderse plekke waarmee ons mooie land so mildelike geseën is wat jy behoort te sien tydens jou kortstondige aardse bestaan van baie werk en min vakansie.
En dis nie net ek wat dink dis besonders nie. So lank terug as 40 000 jaar het mense al hier vertoef, want vir hulle was dié plek heilig.
Dat dié vroeë bewoners só gedink het, is verstaanbaar, want soos iemand eens opgemerk het: Witsand lê soos 'n eiland van wit sandduine midde-in 'n see van koperrooi sand.
Deesdae is dié duidelik onderskeibare stuk sandwêreld in die suidoostelike hoek van die Kalahari een van die Noord-Kaap se voorste toeristebestemmings.
Veral voëlkykers, stappers en fotograwe kan hierdie eko-wonder gerus oorweeg as 'n naweekwegbreekplek.
En des te meer behoort jy nou hier 'n draai te maak, want daar word gesê dat die duine die hardste "brul" in maande met die letter "r" in die naam.
Dis veral die suidelike duine wat 'n geraas maak wanneer die sand versteur word.
Hou dus jou ore oop as jy die energie het om uit te klouter teen een van die steil "berge" van die Witsand-duinekompleks. Hulle is 20 tot 60 m hoog.
Niemand weet waarom die sand brul nie - en nog minder waarom slegs die suidelike duine só raas nie.
Volgens die Witsand Nasionale Park se brosjure is dit moontlik weens die intense wrywing tussen die geronde ysteroksiedvrye korrels. Of dalk is die granulometriese eienskappe, onder meer die eenvormige korrelgrootte, die rede.
Buiten dat Witsand se sand wit is én brul, is daar nog iets waarvoor jy moet uitkyk.
Asof ingesteek, staan gietswart donderbuise in die sand. Dis die werk van weerligstrale wat tydens donderstorms die sandduine tref en lang skerwe silika-glas vorm.
Daar is waarskynlik so baie donderbuise hier omdat die duinekompleks veel hoër is as die omliggende vlakte.

SOU JY GAAN

HOE KOM EK DAAR? Witsand lê in die stuk oop vlakte sowat 80 km suid van Olifantshoek, oos van Upington, noord van Groblershoop en oos van Postmasburg. Die maklikste manier om daar te kom, is om by Volop op die pad tussen Griekwastad en Groblershoop noord te draai na Witsand, wat 50 km verder langs 'n goeie gruispad lê. Dit kan ook direk van Olifantshoek bereik word of van die pad tussen Olifantshoek en Upington.

MOENIE VERGEET OM DIE VOLGENDE TE PAK: Swembroek, kamera, stapskoene, en 'n verkyker.

WAAR KAN EK TUISGAAN? Die oord het gerieflike huisvesting en hope kampeerplek. Dit wissel van luukse chalets tot geriewe vir groepe en puik kampeerplekke vir woonwaens en tente. Dit smelt met die asemrowende Kalahari-omgewing saam. Van die diere soos springbokke en duikertjies wei dikwels óm die blyplekke.

OOK TE DOEN: Een van die voordele van Witsand is dat jy oral in die reservaat kan rondstap. Langs die botaniese wanelpad van 3,2 km word handevol inheemse bome en struike aangedui soos die witgatwortel, rosyntjiebos, vaalkameelbome en blinkblaar-wag-'n-bietjiebossie.

VIR MEER INLIGTING: Loer by http://www.witsandkalahari.co.za/ of bel 053-313-1061/2.

Bariloche

2009-11-08T11:23:00.000-08:00

- Jens Friis
DIT gebeur nie aldag dat 'n ganse stad omring word deur 'n nasionale park nie.
Maar Bariloche is darem ook nie sommer net nóg 'n Suid-Amerikaanse stad nie.
Dis immers met rede dat dit naas die veel groter Buenos Aires die gewildste stad in Argentinië is. Ja, Bariloche is 'n móét as jy op dié deel van die aardbol kom - nie net vir sy sjokolade-, bier- en soetgoedwinkels nie, maar ook omdat dit die toegangspoort is na Patagonië.
Bariloche is so na aan paradys as kan kom met sy donkergroen, mosbegroeide woude, plate varings, afgronde, gletsers en mere waarin die Andes onderstebo weerkaats.
Dit sien jy nog vóór die landing by die lughawe van San Carlos de Bariloche, of eenvoudig Bariloche - 1 621 km suidwes van Buenos Aires.
En as jy op jou bagasie wag is dit interessant om te let wat toeriste alles hierheen saambring. Ski-toerusting tot kano's en allerhande ander bagasie wat ek nog nooit vantevore gesien het nie, vertel dat hier 'n magdom buitelug-aktiwiteite wag.
Dan is daar ook nog bootvaarte op spieëlgladde mere, eersteklas restaurante en ontelbare inkopie-geleenthede. Besoekers kan inderdaad dae hier deurbring ongeag die seisoen.
Nietemin is somers by verre die gewildste, want as die eerste wit val kan dit bibberkoud hier word. Maar selfs dan is die hotelle en herberge nooit leeg nie, want dan kom die ski-entoesiaste.
Een van hulle was 'n Rus uit Vladiwostok wat ons raakgeloop het laat-herfs. Sy Engels was maar power, maar langs 'n knetterende vuur in 'n restaurant kon ons met die nodige handgebare lekker lank gesels en agterkom dat hy wag dat die koue die nodige sneeu bring, want Bariloche se kontrei is sy gunsteling ski-plek.
Maar Bariloche se gewildheid het ook reeds 'n lelike merk gelaat. Weens hordes Argentyne wat vakansietyd uit Buenos Aires vlug, ‘n immergroeiende toerismeindustrie, en twee dekades van ongereguleerde ontwikkelings is Bariloche nie meer die idillies bergdorp van eens nie.
En die Rus het vertel dat hy soms nogal oorweldig voel deur die hoeveelheid lelike woonstelbokke, disko's en derduisende mense in die middedorp - veral van mid-Desember tot die einde-Februarie.
Tog is brokke van die aanloklike, eertydse argitektuur steeds sigbaar wat Duitse, Switserse en Engelse immigrante agtergelaat het. En gelukkig lê Bariloche in die middel van die Nahuel Huapi Nasionale Park en word omring deur 'n reuse meer met dieselfde naam.
Dus is mens altyd naby aan die mooi. Ry dus net uit die dorp en jy is weer omring deur digte woude, silwerskoon mere, en ysbedekte bergpieke.
As jy smag na ‘n stil vakansie is dit dus wys om eerder buite die stad te bespreek soos langs die pad na die Llao Llao-skiereiland.
Vanaf die punt van dié skiereiland vertrek bote na Puerto Blest vir ‘n voldagtoer. Hierdie vaarte gaan deur tipiese fjords en digte plantegroei bekend as die Valdiviese Woude.
Van Puerto Blest is daar ‘n busrit na Laguna Frías, gevolg deur ‘n bootrit na Puerta Frías en dan terug na Puerto Blest. Die terugtog na Puerto Pañuelo sluit ‘n stop in by die Los Cántaros-waterval. Daar is ‘n restaurant by Puerto Blest, maar jy kan ook ‘n piekniekmandjie saambring.
En nes Bariloche is Nahuel Huapi 'n lieflings-aandoenplek: dis Argentinië se oudste en gewildste nasionale park.
Die hoofaantrekkingskrag is die 3 500 m hoë onaktiewe vulkaan, Tronador oftewel Donder. Dit heet só weens die rumoer wat die ys maak wat tuimel vanaf sy piek.
Maar die park is ook bekend vir die Nahuel Huapi-meer wat deur gletsers gevorm word, sy skiereilande bedek met woude en waterweë wat vergelyk word met dié in Suid-Patagonië en die fjords van Noorweë. Winters word die park se ander oorheersende piek, Cerro Catedral, ‘n gewilde ski-oord.
Nou-ja, hoef ek meer te vertel? Wat se aanmoediging wil jy nóg hê om in Bariloche se paradyswêreld 'n draai te kom maak?

Groenhuis Gastehuis, www.philippolis.co.za

2009-11-05T09:25:00.000-08:00

Spierwitter kan dié strand se sand skaars

2009-11-05T09:16:00.000-08:00

- Jens Friis
SOOS hulle in "Let the river run" sing, "dié blou is die kleur wat jy nie eens sien in die oë van jou minnaar nie."
Tog is die kleur van die Great Barrier Reef se water nie die enigste van sy soort ter wêreld nie. By die Secyhelles en Italiaanse Riviera is die waters immers ook só 'n besonderse deurskynende turkoois.
Maar van Whiteheaven Beach, telkens al aangewys as die mooiste ter wêreld, is daar beslis nie nóg een nie. Hiervan maak die kleur van dié strand se sand seker: Spierwitter kan dit nie. Só blink dit byvoorbeeld in jou oë dat jy 'n sonbril móét dra.
Ook as jy langs die 7 km lange strand stap kan jy hoor dié is letterlik 'n perd van 'n ander kleur. Elke keer wat jy jou voet neersit klink dit soos die geblaf van robbe.
Die rede?
Whiteheaven Beach bestaan uit 99% suiwer silika. Só suiwer is dit dat die Hubble-teleskoop se lens grootliks van dié silika gemaak is.
Was dit nie dat die Great Barrier Reef 'n Wêrelderfenisgebied is nie, sou 'n mynmaatskappy waarskynlik lankal reeds dié sand ontgin het.
Oor die sand se oorsprong is daar groot onsekerheid, maar sekere geoloë meen dit kom van ver, want die Whitsunday-eilande se rotse is kwartsarm.
'n Moontlikheid is dat die silikasand deur 'n seestroom meegevoer word vanaf die suide van die Queenslandkus. Volgens dié teorie word swaar minerale stowwe en ander onsuiwerhede uitgewas tydens dié lange reis wat slegs die kwartssand agterlaat. Daar is vermoedelik 'n maling by die Whitsunday-eilande wat dan die oorblywende sand hier laat uitsif.
'n Ander teorie is die volgende: As koraal afbreek in storms word dit wit as dit doodgaan en kom dan tot ruste op 'n hoop onder die branders. Oor miljoene jare stapel dié koraal dan só op dat dit later uit die see toorn en 'n eiland vorm. Só word dan van die suiwerste wit sand in die ganse Great Barrier Reef gevorm.
Hoe dit ook al sy, toe afdelingsoffissier E.P. Bedwell in 1879 die eerste was om hier voet aan wal te sit, het dit weinig anders gelyk as vandag. James Cook het reeds in 1770 hier rondgeseil en die eilandgroep The Cumberland Islands gedoop, maar dit was hom nooit beskore om The Beach, soos Whiteheaven ook bekend staan, te aanskou nie.
Whiteheaven is beslis een van dié plekke wat my vir ewig sal bybly. Soos 'n vriend wat in Brisbane woon opgemerk het: "The Beach is the epitome of paradise found. If there's one dream you can realize in life, it's experiencing this natural wonder."
SOU JY GAAN ...
* WAAR PRESIES IS WHITEHEAVEN BEACH? Dis op die Whitsunday Island, die grootste van die 74 eilande genaamd die Whitsundays, langs die noordoostelike kus van Queensland, Australië.
* HOE KOM EK DAAR? Kleinerige veerbote en luukse jagte vertrek daagliks van Airlie Beach na Whiteheaven Beach. Seevliegtuie en helikopters doen ook gereeld hier aan. Die meeste van die bote wat oornag op die waters van die Great Barrier Reef maak ook by Whiteheaven 'n draai - en so behoort ook jy!
* HOEVEEL KOS DIT? Daar is nie 'n goedkoop manier om by Whiteheaven te kom nie en jy sal 'n ekstra duisend of drie by jou vakansiebegroting moet tel as jy na dié droomstrand wil gaan. Sommige opsies soos die veerbote is bloot goedkoper as byvoorbeeld 'n seevliegtuigie met net plek vir ses mense.
* WAT KAN EK DOEN? Swem, stap, snorkel en hou piekniek. Wees op die uitkyk vir skole kleurvolle "mak" visse wat sommer tussen jou bene sal deurswem.
* 'N BESONDERSE ERVARING is om 'n hand van die skoon, suiwer sand te vat en jou lyf daarmee in te smeer. Hierdie klam, fyn "sout" waarborg een van die allerbeste masserings denkbaar.
* ONTHOU jou sonbril, swemklere, sonbrandolie, snorkeltoerusting, handdoek, drink- en eetgoed, maar sandale is nie nodig nie, want selfs op 'n snikhete dag voel die silikasand koel weens sy kompakte struktuur en omdat dit die sonstrale wegkaats.

Maak jou Paryse-kuiertjie só bekostigbaar

2009-11-05T09:12:00.000-08:00

Jy kan langs die Seine sit en 'n baguette-en-kaas eet, maar daar is genadiglik ook ander maniere om geld in Parys te spaar, skryf JENS FRIIS ná 'n onlangse besoek. Hier's raad.

* Sekerlik die beste manier om Parys te sien is met 'n een-uur een-rigting rit op die No. 69 bus teen €1,30. Die roete begin en eindig by twee bekende toeriste bestemmings, naamlik die Eiffeltoring in die weste (langs Avenue Joseph Bouvard) en eindig in die ooste by die Père Lachaise-begraafplaas. Die ooswaartse roete gaan verby Les Invalides, die Seine-rivier, die Louvre, die Hôtel de Ville, die Marais en die Place de la Bastille. Veral Franse gebruik dié bus en weinig toeriste.
* Drink die somerson in op 'n sonstoel in die Jardin du Luxembourg, Parys se elegantste park. Dis ook 'n ideale plek vir een van die grootste demokratiserende instellings, naamlik 'n piekniek.
* Op Donderdagaand het baie galerye, veral in die Marais, openingsaande waar Franse wyn vrylik vloei.
* Die Vélib-fietsdiens is in 2007 geloods. Meer as 20 000 fietse staan in geoutomatiseerde rakke oraloor. Gebruik jou kredietkaart of andersins moet jy 'n sewedag-kaartjie teen €5 aanskaf. Hiermee saam kry 'n pasella Paris a Vélo-kaart met fietsroetes.
* Eet vir 'n appel en 'n ei by die oud-werkerskantien, Chartier, langs 7 rue du Faubourg-Montmartre (Metro Grands Boulevards).
* Oorweeg die Hôtel des Arts Bastille (2 rue Godefroy Cavaignac) vir blyplek. Teen €59 vir 'n dubbelkamer sal jy nie veel beter kan doen nie.
* Binnekort sal dit moontlik wees vir individue om 'n kaartjie aanlyn te koop om teen die Eiffeltoring op te gaan. Die prys (sowat R175) sal dieselfde wees as wanneer jy in 'n ellelange ry dit sou aanskaf aan die voet van dié toring. Hou http://www.toureiffel.fr/ dop.
* Die boheemse, bekostigbare rue Mouffetard-mark (Metro Cardinal Lemoine) is een van die oudste in die stad. Doen Dinsdag- tot Sondagoggende hier inkopies.
* Betoon eer aan Edith Piaf, Oscar Wild en ander bekende inwoners in die Père Lachaise-begraafplaas (Metro Père Lachaise).
* Soek na winskopies by die reuse antiek- en vlooimark, Les Puces de St-Quen (Metro Porte de Clignancourt).
* Toegang tot die tuin van die Musée Rodin is slegs €1. Talle van Rodin se bekendste werke staan hier.
* In die voetgangervriendelike Marais-woonbuurt gaan dit jou nie 'n sent kos nie om Victor Hugo se huis te sien of die Musée Cognacq-Jay. Een van my gunstelinge is die Musée Carnavalet (23 rue de Sévigné) wat ook geen toegang vra nie. Dié museum word gehuisves in pragtige 16de eeuse herehuise en bied 'n blik op Parys se geskiedenis deur die eeue. Ook die Centre Pompidou is verniet as jy jou dinge so kan reël dat jy hier is op die eerste Sondag van die maand.
* Die Fragonard-parfuummuseum vra geen toegang nie en so is ook die Notre Dame verniet. Gaan na dié katedraal vroegoggend of op weeksdae, want anders word jy vertrap.
* Toeriste wat genoeg gehad het van museums kan 'n draai maak by die haute couture, prêt-à-porter modevertonings op die sewende vloer van die Galeries Lafayette-vlagskipwinkel op Vrydae om 15:00. Beide mans en vroue modes word vertoon. Dit kos nie 'n sent nie. Besprekings is 'n moet (http://www.galerieslafayette.com/). Die Le Printemps-vlagskipwinkel oor die straat bied 'n soortgelyke modevertoning op Dinsdae om 10:00.
* Dis om twee verdere redes die moeite werd om die Galeries Lafayette-vlagskipwinkel (langs die Operahuis) te besoek. Die indrukwekkende, kleurvolle glaskoepel is só groot dat dit nie sommer inpas op 'n foto nie, selfs al gebruik jy 'n wyehoeklens. En vanaf dié winkel (wat nie sleg afsteek teen Harrods in Londen nie) se dak het jy 'n 360-grade blik oor die Franse hoofstad.
* Gebruik die moltrein. Jy gaan goedkoop by baie meer plekke só vinnig uitkom as om te sukkel met 'n taxi. 'n Kaartjie kos €1,60 of skaf 10 (un carnet) aan vir €11,40. As jy in Parys gaan wees van Maandag tot Sondag, of as jy beplan om die Métro gereeld te gebruik, sal dit loon om te belê in 'n Navigo-kaart. Dié kaart kos €5 en jy kan soveel rondry as wat jy wil vir 'n bykomende €16,80. Bêre die kaart veilig as jy terug is in Suid-Afrika, want met jou volgende besoek kan jy dit weer gebruik.

Groenhuis Gastehuis, www.philippolis.co.za

2009-09-16T11:42:00.000-07:00

Prentjiemooi rondom Amsterdam

2009-09-16T11:34:00.000-07:00

Amsterdam is 'n móét, maar besoek die platteland om Nederland waarlik te ervaar. JENS FRIIS het 'n dagrit onderneem.
Nederland is soveel meer as net Amsterdam. Daarom moet 'n mens 'n dag reserveer om die platteland in te vaar - per boot, bus, fiets of te voet.
Dis 'n wêreld van wit eende, groen gras en bont friesbeeste. Kerktorings troon uit bokant dié plat(te)land wat deurspek is van seë, kanale en gragte.
Meer Nederlands kan dit skaars.
Verrassend is dat van Nederland se mooiste landskappe feitlik deel is van Amsterdam se voorstede. Boonop is die dorpies 'n maklike middagstap of fietsrit uitmekaar.
G'n wonder die Nederlanders het lekker fris bene nie.
Busse 110 en 111 vertrek uurliks van Centraal Station in Amsterdam. 'n Kaartjie kos nagenoeg R70. Jy hoef dus nie 'n ontdekker of 'n miljoenêr te wees om mee te doen aan só 'n toer nie.
Hou 'n kamera byderhand, want die dorpies is poskaartmooi. Bring ook 'n trui en reënbaadjie. Koel eendeweer is algemeen.
UITDAM: Omdat dit net noord van Amsterdam lê, kan 'n mens maklik daarheen fietsry. Maar sorg dat jy 'n gedetailleerde kaart het, want dis maklik om die piepkleine plekkie te mis.
"Heel erg mooi en ook heel bijzonder is Uitdam" - dit herinner aan 'n ou Hollandse skildery.
Dis net 'n halfuur van Amsterdam, maar 'n tydmasjien kon jou net sowel eeue teruggevoer het.
'n Weelderige rustigheid hang oor die nedersetting. Die straatjies is grafstil. Die dorpie voel veilig; byna heilig. Die druk tempo van die Nederlandse hoofstad blaas nie in jou nek nie. Het die inwoners lankal besef haastig is nie gou nie?
Dis dalk waarom die Randstad-inwoners graag hier na balans kom soek.
VOLENDAM: Hoewel toeristerig, is Volendam prentjiemooi met kleurryke winkels, geskiedkundige huisies, 'n groot vloot seilbote en klein oordhotelle. Hotel Spaander aan de Haven is die trotse eienaar van die laag liggendste swembad ter wêreld.
'n Eeu gelede sou die inwoners nooit kon dink dat hul fraaie houthuisies só 'n besienswaardigheid sou word nie. Die inwoners verdra die busvragte toeriste, want dié hordes is hul brood en botter.
Gerookte haring en aal laat jou mond water. En as die geld in jou beursie min word, is dit onnodig om te kwel, want daar is oral kitsbanke en geldwisselburo's. Vir toeriste is dié dorpie gerat.
In die Volendamse Museum is die grootste versameling "sigarenbadjies". Altesaam 11 miljoen hiervan vorm 'n enorme mosaïek.
MARKEN: Gaan eers na Volendam en dán na Marken. Anders gaan jy teleurgesteld wees, want Marken is meer outentiek en boonop nie oorstroom deur toeriste nie.
Aan die begin van die 19de eeu is 'n hawe hier aangelê in die grysbloue waters van die Zuider Zee. Die inwoners het hoofsaaklik van visvang geleef tot 1932. In dié jaar het Marken se Goue Eeu van visvangs geëindig, want die 25 km-lange afsluitdyk is gebou.
Sedertdien kan daar nie meer direk na die Noordsee gevaar word nie en die Zuider Zee is nou propvol vars water.
Weens die wisselende gety en dreigende oorstromings het die inwoners oorspronklik hul blyplekke op kunsmatige heuwels of stelte gebou. Ruimte was beperk en daarom staan die bottelgroen-en-gitswart huisies dig op mekaar.
Ander pragdorpies naby Amsterdam
De Rijp (Noord-Holland)'t Woud (noordwes van Rotterdam)Bronkhorst (Gelderland)Thorn (Limburg)Giethoorn (Overijssel)Orvelte (Drenthe)Oudeschans (noordoos-Groningen).

Brussel is méér as 'n Eurokratiese konferensiekamer

2009-08-17T12:32:00.001-07:00

- Jens Friis
MOENIE dat Brussel se reputasie as 'n vaal, vervelig stad jou mislei nie. Hoewel dit die hoofkwartier van Europese Unie-burokrasie is en die tweede grootste diplomatieke stad ter wêreld, is dit ook 'n lewendige, kosmopolitiese wêreldstad met byna 'n miljoen inwoners waarvan slegs twee derdes Belgiese burgers is.
Hier woon meer as 5 900 mense per vierkante kilometer. Brussel bied uitstekende argitektuur, museums, restaurants en 'n goed-bewaarde laat sewentiende-eeuse stadskern.

WERD OM TE WEET
* Die inwoners is trots op dié oudinwoners: Audrey Hepburn, Jean-Claude van Damme, Claude Lévi-Strauss, Jacques Brel en Adolphe Sax wat die eerste saksofoon gemaak het.
* Uitvoerprodukte van hier is: Tintin, sjokolade soos Godiva en Neuhaus, handgemaakte kant, tapisserieë en honderde soorte bier soos Duvel, Hoegarden en Leffe.
* Brussel is presies 100 m bo seevlak, is 61 vierkante kilometer groot en daar woon 980 000 mense.
* Die veeltalige stad is geleë in die Vlaams-sprekende Vlaandere, maar die meeste inwoners praat Frans. Buiten Europeërs woon hier ook baie Morokane, Turke en Afrikane wat veral kom van die Kongo, 'n voormalige Belgiese kolonie.
* Sowat 75 % van die inwoners is Katolieke; die res hoofsaaklik Protestante, Jode en Moslems.
* Die vensterbanke van eeueoue geboue in die oudstad is dikwels gevul met veelkleurige malvas - dit maak prentjiemooie foto's.
* In dié stad móét jy moules et frites (mossels en skyfies) eet. Nêrens proe dit só nie.

DIE VOLGENDE IS MóéTS
Die topbesienswaardighede is stapafstand van mekaar.
Die Mannenken Pis (Rue de l'Etuve, naby die Grand-Place of Grote Markt) is 'n fontein-standbeeldjie van die oudste en stoutste stadsburger. Die legende lui dat 'n handelaar beloof het om 'n standbeeld te maak van sy verlore seuntjie in die houding waarin hy gevind word. Uit die naam is dit duidelik waarmee hy besig was toe hy gevind is.
Die Tremmuseum is verbind met die stad se tremnetwerk. Heelwat van dié voertuie word nog gebruik as dit nie uitgestal word nie.
Die Hôtel de Ville (stadsaal) is die oudste monument in Brussel en een van die mooiste voorbeelde van Gotiese argitektuur in België. Sekere dele dateer uit 1402.
Volgens oorlewering word geluk gevind as jy oor die hand streel van Everard't Serclaes, verdediger van gemeentelike regte, wat in 1356 vermoor is. Daar is langs die Grote Markt 'n gedenkplaat en beeld ter ere van hom.
Die Musées Royaux des Beaux Arts (Rue de la Regence 3), in die middel van die ou dorp, is die bekendste museum in België. In hierdie twee aaneenliggende museums word moderne sowel as ouer werke vertoon.
By die Koninklike Paleis wapper die landsvlag as Koning Albert II tuis is.
Die Belgisch Centrum van het Beeldverhaal (Sandstraat 20) is 'n strokiesprent-museum waar die storie agter Kuifie en die Smurf-familie gevolg kan word.
Veelkleurige reuse-muurskilderye van hierdie helde kikker talle afgeleefde geboue op.

Raai-raai-riepa

2009-08-07T11:46:00.000-07:00

As jy voor dié padteken te staan kom, sal jy waarskynlik nie weet waar jy is nie. Maar die volgende leidraad mag help: Dié dorp net suid van die Gariepdam is g'n stad nie. Die antwoord is: Venterstad. Foto: Jens Friis

Krugerwildtuin gewis nie net winterbestemming

2009-08-07T11:43:00.000-07:00

- Jens Friis

ENIGEEN wat al winters probeer plek kry het in die Kruger-wildtuin sal getuig: maklik is dit nie. Vir die res van die jaar is die kanse beter, want baie wil dan glad nie hierheen gaan nie. Té warm, sê hulle. In die lente, herfs en selfs somer hoef 'n ongemaklike hitte egter nie te veel te pla nie. Lugverkoeling in rondawels is algemeen. As jou motor nie 'n lugverkoeler het nie is dit altyd moontlik om met dagbreek en laatmiddag draaie te ry, eerder as wanneer die skaduwees regop staan.Oktober tot Maart is die kamphekke reeds teen 05:30 oop. As die son begin steek teen 11:00 kan jy al menige rooibok, buffel en dalk selfs renoster gesien het. Dieselfde geld laatmiddag, want die hekke sluit eers om 18:30 - teenoor die 17:30 winters.Om die hitte af te was is daar onder meer swembaddens in Shingwedzi, Berg-en-Dal, Mopani en Pretoriuskop. 'n Voordeel in die nie-winter is dat die paaie nie so stowwerig is nie, want reën is dan algemener. Ongelukkig is malaria 'n groter probleem en wild moeiliker te sien, want hul hoef nie te drink by die groot watergate nie.Nietemin loon dit om die Wildtuin in 'n ander seisoen te besoek en te aanskou hoe dit dan 'n gans ander baadjie dra as die valerige een in die winter.Bosveld-seisoene - 'n Riglyn vir die Seisoene in die Nasionale Krugerwildtuin (Jacana-uitgewers) gee 'n blik op hoe seisoene die Nasionale Kruger Wildtuin raak.Dit verdeel die jaar in ses "mini-seisoene". Watter rol veral reënval en temperatuur speel in hierdie veranderinge word beskryf en uitgebeeld.Die opvallendste seisoenale verandering by soorgdiere in die Wildtuin, is die geboorte van hul kleintjies. Sommige diere soos rooibokke, lam oor 'n baie kort periode - heel klein rooibokkies is gewoonlik net tussen Desember en Januarie in die wildtuin te sien. Die jong diere word in Bosveld-seisoene uitgebeeld in die maande wat hul waarskynlik te sien is.Bosveld-seisoene kan help om voëls uit te ken aan hul seisoenale aktiwiteite. Die Diederikkie is byvoorbeeld tussen Oktober en Maart in die Wildtuin. "Soos die meeste koekoeke word hulle meer dikwels gehoor as gesien. Hulle lê eiers in die swartkeelgeelvink en bontrugwewer se nes."Die opvallendste seisonale veranderinge is volgens die skrywers in die plantegroei te sien.So blom die Sekelbos net tussen Oktober en Januarie. Dis dan wanneer hierdie struik uitgeken kan word aan die pers en geel blomme wat soos Chinese lanterns lyk. Die sambokpeulbome is baie opvallend rondom September wanneer hul blomme nog voor die blare verskyn. Die Peulmahonie blom ietwat vroeër - tussen Julie en November. "Die wortels van hierdie boom wat algemeen in die noorde voorkom, is gebruik om bilharzia te behandel en is as 'n gelukbringerdoepa voor 'n jagtog gebruik."Sulke agtergrond feite word oor meerdere plante gegee. Van die maroela leer jy byvoorbeeld dat 'n swanger vrou volgens oorlewering die geslag van haar baba kon bepaal deur die verpoeierde bas van 'n maroela te eet. Die baba se geslag sou dieselfde wees as dié van die boom. (Meerdere arme moeder sou mettertyd ontnugter wees!)Oktober en November is dit blomtyd vir die tjienkerientjee en ook die kremetart. Laasgenoemde se wit blomme word deur vlermuise snags bestuif. Interessant is dat die stam holtes vorm wat in die reënseisoen tot 400 liter water kan opvang.Die kanse is sterk om springende boomsade elke lente in die Wildtuin te sien. Dis die werk van die springboontjiemot wat haar eiers in groen tambotiesade lê. "Wanneer die ryp saad val, probeer die larwe binne-in om die saad uit die son te beweeg en veroorsaak soms dat saad tot 3 cm hoog spring."En so is daar 'n horde brokkies inligting oor wat om in watter seisoene te verwag ongeag of jy belangstel in die vingerhoedblom, gloeiwurm, rooiborsbyvreter of die groot grys boompadda.
Oorweeg dit dus om 'n draai in Suid-Afrika se bekendste nasionale park te gaan maak na die winter - en beleef 'n gans ander wêreld.

Groenhuis Gastehuis, www.philippolis.co.za

2009-07-17T11:59:00.000-07:00

Brrrr ... Dis mid-winter

2009-07-17T11:58:00.000-07:00

Kouer kan dit skaars. 'n Kouefront trek oor Hanover in die Noord-Kaap. Foto: Jens Friis

Hier het Olive gewoon in De Aar

2009-07-17T11:57:00.000-07:00

DE AAR. 'n Blaarlose boom gooi sy geraamte-skaduwee teen die Schreiner-huis in De Aar. Olive Schriner, die bekende Suid-Afrikaanse skrywer en feminis, het tussen 1907 en 1913 in dié Noord-Kaapse dorp gewoon. Die huis waar sy haar boek Woman in Labour geskryf het, huisves deesdae 'n huisrestaurant. Foto: Jens Friis

Tipies Vrystaat

2009-07-17T11:55:00.000-07:00

KENMERKEND VRYSTAAT: So Vrystaat soos kan kom: 'n vaalwit grasvlakte omring 'n plaasopstal wat beskermd staan onder 'n reuse bloekom. Dié foto is geneem op die plaas Krapfontein langs die N1 tussen Edenburg en Bloemfontein. Foto: Jens Friis

Kom voel dat jy lééf . . .

2009-06-29T11:50:00.001-07:00

JENS FRIIS het in die Zambezi-rivier gaan baai en letterlik oor die rand van die Victoria-waterval geloer terwyl net sy kop uit die water steek.
ONLANGS speel ek en ’n groep vriende Truth or Dare.“Wat’s die gevaarlikste dog wonderlikste ding wat jy ooit gedoen het?”Aarsel hoef ek nie, want dit sal my immer bybly. “Dis die keer wat ek letterlik uit die waters van die Zambezi oor die rand van die Victoria-waterval geloer het . . . ” Maar verder as ’n inleidende sin kom ek nie. “Nee wat!” sê ’n stem vol ongeloof. “Probeer ’n ander storie . . . Daai een koop ons nie.” En g’n regdenkende mens sou seker nie. Te dik vir ’n daalder klink dit. Maar dié is g’n wolhaarstorie nie. Só het dit gebeur . . .Een smoorwarm Saterdagmiddag stap ek van die Royal Livingstone Hotel na die waterval. Die res van die groep dut en ek wil gaan prentjies maak - die oggend se bewolkte weer was nie ideaal vir foto’s nie. Dis met dié fotonemery dat ek met ’n Zambiër aan’t gesels raak. Hy blyk ’n deurwinterde (nie-amptelike) gids te wees wat besoekers rondwys en só ’n bestaan voer. “Kom ek wys jou Livingstone Island waar dr. David sy tent in 1855 opgeslaan het,” stel hy voor. “Jy kan ná die tyd besluit hoeveel jy my wil gee.” Dis moeilik om dié uitnodiging te weerstaan. Vooraf het ek gelees die eiland is ’n Wêreld-erfenisterrein. Geen permanente strukture mag opgerig word nie en slegs agt mense op ’n keer word toegelaat. Die toegangspoort is ’n boot wat daagliks om 16:00 daarheen vaar.“Kan mens dan daarheen stáp?” wil ek weet.Hy knik. “Kyk, die Zambezi is nou op sy laagste. Groot, groot dele van die rivierbed is droog. Oor drie weke sal die reëns weer begin.”Net vóór die reënseisoen in Desember is die miswolk bo die waterval die kleinste. Dan stort 18 miljoen liter water per minuut hier af teenoor 320 miljoen liter in April. Maar ten spyte van hierdie skouspel twyfel ek steeds oor die potensiële avontuurtog met die gids. Ek kan tog nie sommerso Suidelike Afrika se langste rivier (2 060 km) invaar (lees: stap) nie.“Wáár is die eiland?” wil ek weet.Dáár (asof nie te ver nie), wys hy met ’n vinger in die rigting van die rivier. Ek skerm met my hand. My donkerbril lê (soos gewoonlik) tuis.“Goed,” sê ek. “Kom, ons stap.”Maar spoedig blyk dit dat die skyn bedrieg. Livingstone-eiland is heelwat verder as wat dit lyk en die sakkende son kleur reeds die horison nartjie-oranje oor Zimbabwe. Ons gaan beslis nie tot by Livingstone-eiland kom nie. Daarom besluit ons om tot by ’n sekere waterpoel te stap. “Dis een van my geliefde plekke, ’n natuurlike jacuzzi op die rand van die afgrond,” vertel hy.Hier van die Zambiese kant het ons ’n ongewone blik op Victoria se vyf aparte valle - ’n oostelike katarak, die reënboogwaterval, die hoefysterwaterval, die hoofwaterval en die duiwelskatarak aan die westelike kant.Ons spring oor strome, en soms moet ons daar déúr. Dan moet jy jou staan ken, anders vat die stroom jou. Menigeen het al hier afgespring óf geval - onder andere ’n Brit in ’n kano. Op ’n wonderbaarlike manier het hierdie Engelsman oorleef. Hoe, weet nugter. Al die ander is dood. “Ten minste is hier nie ’n gevaar dat ons op ’n krokodil gaan afkom nie,” probeer hy gerusstel. “Krokodil se kind weet om weg te bly van hierdie afgrond.”En ’n áfgrond is dit gewis: teen 110 m diep, 50 m breed en 1,7 km lank is dit veel groter as Niagara of Iguazu.Die vallende water veroorsaak ’n oorverdowende lawaai. Daarom dat die inwoners die waterval Mosi-oa-tunya noem, oftewel “die rook wat donder”. Livingstone het in sy 1855-dagboek geskryf dat die miswolke lyk soos “die rook van groot grasvlaktes wat brand”. Ons kom ’n drietal toeriste (ook met ’n gids) teë wat met groot lof van die kleine rotspoel praat. Maar verder is g’n siel in sig nie. Dis ongelooflik dat ek hierdie natuurwonder vir myself het. Victoria val immers in dieselfde klas as Kilimandjaro, die Sahara, die piramides of die vulkaanparadys Ngorongoro. Dis een van die Sewe Wonders van die Wêreld.Hoewel dit stil hier lyk, gaan dit beter met Zambië se toerisme as ooit weens voortslepende politieke onrus, bloedvergieting en kapings in Zim. Die laatmiddaglug smeul in die son. Ek vee die sweet af toe ons by die rotspoel kom.Dit moet die bes geleë “jacuzzi” ter wêreld wees: ’n rotspoel genestel presies daar waar die Zambezi-rivier in die Victoria-waterval verander. Soos die gids gaan lê ek op my maag in die rotspoel, rek my nek uit en loer oor die afgrond. Die einste waters wat oor ons lywe spoel, vloei millimeters verder nie meer horisontaal nie, maar raak aan’t stort en plof 110 m laer neer.Dit was só ongelooflik dat ek byna my nek verrek het om telkemaal wéér na die wonder te staar. Was ek van lotjie getik om só ver te gaan? Dalk, maar dis wel so dat vrees grootliks vrees kan besweer. Jy raak gewoond daaraan. Soos Livingstone dit gestel het: “The sense of danger vanishes when you are in the country of the lions.” En wáár is dít meer gepas as hier, waar adrenalienverslaafdes deur stroomversnellings en maalkolke roei, van die Vic Falls-brug spring, toeriste op olifante ry . . . of ek oor die waterval-afgrond hang.Kom doen mee as jy ’n woema-mens is wat die lewendigste voel in extremis, die grense wil toets.Maar onthou: dis op eie risiko. Soos my Truth or Dare-maat graag sê: Die kerse met die grootste vlamme brand meestal ook die vinnigste uit..

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073

2009-06-22T12:20:00.001-07:00

2020 SE KOLOSSE

2009-06-22T12:15:00.001-07:00

- Londen

- Parys

- Melbourne

Dié stede sal grootste, duurste en rykste wees

- Jens Friis

CITY MAYORS, die internasionale dinkskrum wat Helen Zille onlangs aangewys het as die beste burgemeester ter wêreld, het 'n lys bekend gemaak van die 100 stede wat hulle glo die grootste sal wees teen 2020.
Teen dié jaar sal Tokio steeds koning kraai met 37,28 miljoen inwoners. Dit word gevolg deur (2) Moembaai met 25,97 miljoen; (3) Delhi met 25,83 miljoen; (4) Dhaka, Bangladesj, met 22,04 miljoen; (5) Meksikostad met 21,81 miljoen; (6) São Paulo met 21,57 miljoen; (7) Lagos met 21,51 miljoen; (8) Jakarta, Indonesië, met 20,77 miljoen; (9) New York met 20,43 miljoen; en (10) Karachi, Pakistan, met 18,94 miljoen.
Tokio is dus grootte-gewys in 'n gans ander liga as sy teenstanders. Dit is bykans dubbeld so groot as Karachi, die tiende grootste stad.
Die beraamde bevolkingsyfers is bereken deur te let hoeveel mense in 2006 in 'n stad gewoon het en dié stad se gemiddelde jaarlikse bevolkingsgroei dan daarop van toepassing te maak tot 2020.
Daar is ook gebruik gemaak van die voorspellings van internasionale en nasionale statistiek-organisasies.
Onder bogenoemde stede sal Lagos tot 2020 die vinnigste groei. Dié Nigeriese stad sal jaarliks 'n allemintige 4,4 % méér inwoners hê. In die tweede plek is Dhaka in Bangladesj (3,79 %) en Delhi in Indië (3,48 %).
Drie van die tien grootste stede sal met minder as 1 % per jaar groei. Hulle is Tokio (0,34 %), New York (0,66 %) en Meksikostad (0,9%).
Interessant is dat twee van die grootste honderd stede na verwagting 'n negatiewe groei sal toon, naamlik Seoul (-0,5 %) en Londen (-0,02%).
Luidens die verslag sal Beihai, China, die stad wees wat die vinnigste sal groei tot 2020 met 'n groeikoers van 10,58 %. In die tweede plek is Surat, Indië met 4,99 % en Kaboel in Afganistan met 4,74 %.
Drie Suid-Afrikaanse stede pryk op dié lys. Ekurhuleni aan die Oos-Rand beklee die 77ste plek en sal na verwagting 4,82 miljoen inwoners hê. Johannesburg is in die 82ste plek met 4,67 miljoen inwoners. Kaapstad haal in die 99ste plek net-net die lys met sy verwagte 3,92 miljoen inwoners.
City Mayors wys in die verslag daarop dat dit uiters moeilik is om 'n "stad" te definieer aangesien verskillende stede deur die jare al só gegroei het dat hulle nou aaneenliggend is. Daarom moet onder meer op sosiale, ekonomiese en kulturele oorwegings gelet word wanneer besluit word watter bewoonde areas 'n stad vorm.
Soos hierbo genoem, sal Lagos die grootste stad in Afrika wees. Dit word gevolg deur Kaïro in die tweede plek met 14,02 miljoen inwoners, Khartoem in Soedan 6,4 miljoen, Dar es Salaam in Tanzanië 5,4 miljoen, Cassablanca in Marokko 5,09 miljoen, Loeanda in Angola 5,06 miljoen, Nairobi in Kenia 5,02 miljoen en Algiers in Algerië 4,93 miljoen.
Volgens City Mayors sal Tokio die rykste stad op aarde wees in 2020. Die daaropvolgende stede is New York (2), Los Angeles (3), Londen (4), Chicago (5), Parys (6), Meksikostad (7), Philadelphia (8), Osaka/Kobe (9) en Washington (10).
Amerika spog dus met nie minder nie as vyf van dié stede.
Al tien bogenoemde welgestelde stede pryk ook op die 2005-lys. Teen 2020 sal sommige bloot van plek verander het.
Maar as 'n stad welgesteld is beteken dit nie noodwendig dat dit duur is om daar te woon nie.
Volgens City Mayors is die aller duurste stad nie in Europa nie, maar wel in Afrika. Nes verlede jaar is Loeanda in Angola die duurste stad op onse planeet.
Ook uit Afrika is Libreville in Gaboen. Dit is die agtste duurste stad.
Die ander stede onder die top tien is almal in Europa: Oslo (2), Stavanger (Noorweë) (3), Kopenhagen (4), Moskou (5), Genève (6), Zürich (8), Basel (9) en Bern (10).

Londense huismuseum beslis ’n besoek werd

2009-06-22T12:13:00.001-07:00

- Jens Friis
’n ONVERWAGSE manuskrip lewer dikwels ’n beter boek op as een wat gestuur word met groot fanfare, sê ’n uitgewersvriend.Tydens ’n besoek aan Londen het ek ’n soortgelyke ervaring gehad. Ek het nie met groot verwagtings na die John Soane-museum gegaan nie, maar toe ek daar uitloop, was ek hoogs beïndruk oor hierdie vonds. Dit is nie net ’n argiektuurmuseum nie, maar ’n imposante dorpshuis met ’n allemingtige eklektiese kunsversameling. Sy eertydse eienaar en naamgenoot is in 1753 gebore as die seun van ’n messelaar. In 1777 het John Soane met ’n reisbeurs van die Royal Academy vir drie jaar in Italië gaan woon. Dis dan ook hier waar hierdie argitek begin versamel het aan sy omvangryke kunsversameling. In 1806 het Soane hoogleraar aan die Royal Academy geword. In hierdie tyd het hy ’n huis langs Lincoln Inn Fields gekoop, ’n park wat vandag nog rus bied vir voosgeredeneerde prokureurs in die kern van Londen se regswêreld.Hierdie woning langs Lincoln Inn Fields 12 tot 14 het ’n meervoudige doel vir Soane gedien. Dit was nie net woonplek nie, maar ook sy argitekskantoor, biblioteek, uitstalplek vir van beelde tot skilderye, en ’n gebou waar hy vrye teuels aan sy argitektoniese drome kon gee. Hier kon hy letterlik bou en verb(r)ou. Nietemin getuig die kamers wat hy opgeknap het van basiese riglyne wat hy altyd nagevolg het soos skoon lyne, vindingryke gebruik van ligbronne, oordeelkundige detail en presiese proporsies. Sy Neo-Klassieke styl het uiters gewild geword en sy praktyk het gefloreer. Dalk sy belangrikste werke was die Dulwich College-kunsgalery en die Bank of England. Laasgenoemde het ’n groot invloed gelaat op die ontwikkeling van kommersiële argitektuur, maar is helaas in die 1920’s grootliks deur sir Herbert Baker herbou. Hierdie afbreek van Soane se vlagskipprojek is al beskryf as “die grootste argitektoniese misdaad in Londen tydens die twintigste eeu”. Weens die baie opdragswerk het geld na Soane gestroom en kon hy artefakte versamel wat in die British Museum sou kon tuishoort. Hieronder tel waardevolle brons uit Pompeii, skilderye deur Canaletto en Hogarth, asook ’n sarkofaag van Seti I, ’n Egiptiese farao. Ná die dood van sy vrou in 1815 het hy in hul dorpshuis bly woon. Sy oë het aansienlik verswak, maar hy het steeds stukke bly aankoop en sy versamelings herstruktureer. Met sy twee seuns was hy nie ingenome nie en aan hulle wou hy niks bemaak nie. Daarom het Soane bepaal dat sy huis bewaar moes word sodat “amateurs en studente” hieruit vreugde en kennis kon put. En dis hoe die John Soane-museum tot stand gekom het. Die maklikste om hier uit te kom is deur die moltrein na Holborn te neem. Die museum is ’n klipgooi van hier – reg langs die groen oase genaamd die Lincoln Inn Fields.Die museum is van Dinsdag tot Saterdag tussen tien en vyf oop. Toegang is pasella.Byna 100 000 besoekers doen hier aan per jaar – nogal ’n lot vir ’n huismuseum. Daarom is dit wys om met oopmaaktyd teen tien ’n draai te maak, want anders mag jy dalk in ’n tou staan.

Sutherland: 'n Warm bestemming

2009-06-22T12:11:00.000-07:00

- Jens Friis
SUTHERLAND het die twyfelagtige eer om bekend te staan as een van die koudste plekke in die land. Hier het die kwik immers al by -16 C gedraai.
Tog het dit in die afgelope jare een van die "warmste" (naweek)bestemmings geword.
As jy immers nie die hoendervleisweer tuis kan ontwyk nie kan jy netsowel gaan ondersoek instel hoe koud is yskoud. En net dalk, is jy gelukkig en sneeu dit selfs in Sidderland!
Oor dié bibberweer skryf N.P. van Wyk Louw, dalk Sutherland se bekendste boorling, as volg:
ek staan weer by 'n wit poel waar 'n wintermiddag sneeu en ek is klein en hoor verskrik 'n jakkals uit die rante skreeu.
Maar dit is die "blomgroot sterre" waaroor Van Wyk Louw gedig het wat sy geboorteplek werklik op die wêreldkaart geplaas het.
Dié dorp is byna 1 500 m bo seespieël en spog met van die helderste sterbelaaide nagte denkbaar. Dis dan ook 'n hoofrede waarom die Suider-Afrikaanse Groot-teleskoop (SAGT) 18 km buite Sutherland op die Fraserburgpad staangemaak is.
'n Sterpartytjie is op Oujaarsaand 2008 hier gebou waartydens 'n beperkte aantal mense, soos nog nooit tevore, deurnag toegang tot die teleskope gehad het. Dié geleentheid het Suid-Afrika se deelname in 2009 ingelui tot die internasionale Jaar van Astronomie soos verklaar deur die Verenigde Nasies.
Terloops, 2008 was die herdenking van die eerste astronomiese gebruik van die teleskoop deur Galileo Galilei. Dit was 'n gebeurtenis wat 400 jaar van astronomiese observasies ingelui het en 'n revolusie in die mensdom se kennis oor die heelal meegebring het. Ná dié Galilei heet die Galileo Kunsgalery langs Sutherland se hoofstraat waar jy pragtige swart-en-wit foto's kan aanskaf.
Nie te ver van die SAGT-teleskoop staan een van die laaste aktiewe vulkane in Suid-Afrika. Dis moontlik om Salpeterkop met sy onderskeidende donkerswart vulkaniese gesteentes uit te klouter. Selwers het ek dit nie gedoen nie, maar ek kan my net indink dat jy vanaf die piek 'n ongekende blik sal hê oor die die Roggeveld en sy koue sterre-dorp.
Sutherland dateer uit 1857 toe 'n nuwe N.G. gemeente op die plaas De List aangelê is om die Roggevelders te bedien. Die volgende jaar is die eerste woonerwe verkoop. Volgens P.E. Raper se Dictionary of Southern African Place Names is daar besluit dat dié nedersetting sou heet na ds. Henry Sutherland (1790-1879), 'n Skotse predikant van Worcester.
Soos in omtrent alle Karoo-dorpe is die indrukwekkendste gebou op die dorp dan ook juis die N.G. Kerk. Dié Neo-Gotiese kerk is ontwerp deur Charles Freeman, 'n argitek wat ook verantwoordelik was vir die moederkerk op Graaff-Reinet. Dié nasionale gedenkwaardigheid is in 1903 ingewy, maar terwyl dit in aanbou was het die Kakies die kerk beset en dit as slaapplek gebruik, skryf Deirdré Richardston in Historic Sites of South Africa.
Dis oor dié einste kerk wat Van Wyk Louw skryf in sy bekende gedig "Beeld van 'n jeug: Duif en perd". Terwyl die jong seun in die agterplaas van hul huis op die dorp in 'n boek oor die Romeinse geskiedenis lees en die swart hings in die stal hoor, sien hy hoe sy duiwe "met vlerke oop" oor die dorp vlieg:
en hoog sien 'k hulle oor die toring pyl van ons kerk en een groot sirkel trek rondom die dorp, die rante-kom, en seil teen die donkerwolke in wat ver- weg lê en middag maak.
Danksy die ryklike gebruik van donkergrys plaaslike klip het Sutherland 'n merkwaardige argitekturele eenheid. Die boustyle van die kerk, skool, koshuis, polisiekantoor en tronk is byvoorbeeld uiteenlopend, maar dit word deur die gebruik van klip saamgebind. Buiten die donkergrys klip is harpuis-, renoster- en sneeuwit spekbosse ook kenmerkend van dié geweste.
Sou jy Sutherland toe wil gaan is daar omtrent net één pad. Ry met die N1 suid tot anderkant Laingsburg. By die afdraaipad na Matjiesfontein draai jy nie links nie, maar wel regs. Van hier sal die Verlatekloofpas wat uit 1875 dateer jou kronkel-kronkel na die platorand lei. Sutherland lê 120 km vanaf die N1. Onderweg sal jy nie ver verby Gunstefontein ry. Hier het Van Wyk Louw se oupa vanmeleë geboer in die 1880's.
Maar helaas stap die jare meedoënloos aan - selfs in hierdie afgeleë wêreld waar dit weinig anders lyk as toe die eerste trekboere hier huis opgeslaan het.
Dít het W.E.G. Louw maar al te goed besef toe hy ná die dood van sy broer hul geboortedorp besoek en mymer oor 'n vervlietende jeug in "Verslag van 'n winterrein":
Waar is die ruitjies van die plankstoepdeur, rooi en blou en groen? Die tuinmuur, met sy heinings van sipres, 'n donker gang wat oplei na die druiweprieel en die dam? Die agterplaas, met sy duiwehok, sy balie, die warmte van blou gruis? Die stal, met daarbinne, kragtig en swart, die hings wat jou wit oog aankyk in die donker? Dis alles weg. Dis deel van 'n droom. Dis reeds 'n gedig uit die kinderjare van wie hier gewoon het 'n halfeeu gelede . . .

SOU JY GAAN
* Sutherland se toerismekantoor kan gebel word by 023-571-1265. In die omgewing is meer as 20 gasteplase en -huise om te oornag. Maar dis uiteraard nietemin wys om vooruit te bespreek - veral as die wêreld wit getooi is in die winter en die Kapenaars hierheen stroom.
* Dis noodsaaklik om 'n bespreking te maak as jy die SAGT-teleskoop (023-571-2436) wil besoek.
* Winters kan die R354 ysglad wees. So wees ekstra versigtig. Vul jou petroltenk Saterdae, want Sondae is dit soms 'n probleem om petrol te kry.
* Besoek www.astronomy2009.org.za en www.saao.ac.za.

Graf oortrek van soenmerke

2009-06-22T12:09:00.000-07:00

OM eer te betoon aan Oscar Wilde, soen baie van sy bewonderaars sy grafsteen in die Pere Lachaise-begraafplaas in Parys, Frankryk. Sy grafsteen is een massiewe marmerblok omtrent 4 x 6 m groot - en daar is skaars 'n plekkie waar daar nie 'n lipstiffiemerk is nie. Die begraafplaas is 'n toeriste-attraksie met grafte van beroemdes soos Frederic Chopin en Jim Morrison. Foto: Jens Friis

Die trein na Matjiesfontein

2009-06-22T12:07:00.001-07:00

"Temadorpies" is hoogmode en talle winkelsentrums en (Monte)casino's word hiervolgens uitgelê. Die ware Jakobs soos Pelgrimsrus, Gold Reef City en Matjiesfontein is egter dun gesaai. Laasgenoemde het JENS FRIIS se hart reeds as kind gesteel en hy doen steeds graag in Matjiesfontein aan as hy die pad Kaap toe vat.

Só HET MATJIESFONTEIN GEGROEI TOT WAT DIT VANDAG IS
Dis aan James Douglas Logan wat Matjiesfontein grootliks sy bestaan te danke het. Voor sy aankoms in 1884 was dit vir ses jaar reeds bloot 'n stopplek vir stoomtreine om water in te neem. Nadat die Australiese skip waarop Logan was byna by Kaappunt gesink het, het hy by Simonstad afgeklim, stasiemeester van die pasvoltooide Kaapstad-stasie geword en is later bevorder tot distrik-superintendent van die spoorweë tussen die Heksrivier en Prince Albert Road.
Omdat Matjiesfontein sentraal geleë was vir sy werk, die droë Karoo-lug goed was vir sy swak bors en hy die alleenreg ontvang het om verversings op Matjiesfontein te verkoop, het die Logans hul daar gevestig. Daar word vertel dat Logan, 'n knap sakeman, 'n fortuin gemaak het deur kokend warm sop te verkoop. Voordat dit drinkbaar was, het die trein vertrek, die sop is teruggegooi in die pot en dit was gereed vir die volgende reisigers. Mettertyd het 'n dorpie aangegroei rondom Logan se Hotel Lord Milner - genoem na die Kaapse goewerneur. Logan was Kaapse parlementslid en diesulkes soos die sultan van Zanzibar en sir Randolph Churchill, vader van Winston, het aangedoen by die landheer wat 100 000 ha rondom Matjiesfontein besit het. Met Logan se dood in 1920 was die Karoo-lug-mode iets van die verlede. Boonop is die hoofpad verlê. Die Matjiesfonteindroom het gekwyn totdat die sakeman David Rawdon die ganse nedersetting in 1968 van Logan se kleinseun gekoop het en die Hotel Lord Milner heropen het. Transnet het enkele jare gelede die pragtige stasiegebou opgeknap en 'n konferensiesentrum ingerig. Die Marie Rawdon-museum, wat ook hier gehuisves word, het van die meeste Anglo-Boereoorlog-memorabilia in die land. 'n Britse kamp met oor die 20 000 perde en 10 000 soldate was destyds hier in die veld. Die letters ``VR'' verwys nog na die heerskappy van Koningin Victoria op 'n briewebus langs die poskantoortjie. Langsaan staan die huisie wat Olive Schreiner gehuur het en waarin sy lang gesprekke met Cecil John Rhodes gevoer het. Deesdae is dit 'n gastehuis soos die meeste huise in die dorp. Die Coffee House, vroeër die algemene handelaar, verkoop outydse lekkers en ander eetgoed. Voor die winkel staan nog twee rooi-en-geel Shell-petrolpompe - 'n verwysing na die nasionale pad wat vroeër hier deur geloop het.

EERSTES EN ENIGSTES
Matjiesfontein spog met talle eerstes en enigstes:
* Die eerste internasionale krieketwedstryd tussen Suid-Afrika en Engeland is hier in die middel van nêrens gespeel. Die destydse heer en meester van Matjiesfontein, Jimmy Logan, het twee toere van Lord Hawke se spanne na Suid-Afrika gereël. Later het Logan betaal vir die ganse Suid-Afrikaanse span se toer na Engeland. The Laird's Arms, waar die dors geles kan word, is vol kiekies van die krieketmal Logan, terwyl die meubels daarin van die Marleybone Cricket Club by Lords kom.
* Tweedside Lodge, 'n Victoriaanse huis met 25 vertrekke, was die eerste in Suid-Afrika met elektrisiteit.
* Daar word aanspraak gemaak dat die langste private telefoonlyn in die Kolonie dit verbind het met Tweedside Farm, 20 km suid langs die N1. Dié foon is nou te sien in die bankmuseum straataf.
* Dié dorpie was ook ander vooruit deur sowel elektrisiteitsvoorsiening en 'n rioolstelsel met water te hê.

SOU JY GAAN
* Matjiesfontein is 'n paar minute se ry uit Laingsburg langs die N1 na Kaapstad. Dis dus nie 'n halfweghuis Kaap toe vir Beeld-lesers nie. Maar dis wel 'n lekker oornagplek as jy die eerste dag ver wil ry en dan oorslaap om die volgende oggend vroeg by die see aan te kom.
* Bring winters genoeg warmklere en somers die nodige sonbrandmiddel en sonbrille, want Matjiesfontein is in die Karoo. Dis tipiese woestynweer.
* Sou jy Matjiesfontein as basis vir 'n paar dae wil gebruik is hoogtepunte in dié wêreld Sutherland en Seweweekspoort.
* En as jy soos Sonja Heroldt die Trein na Matjiesfontein wil vat, gooi dan 'n oog by http://www.spoornet.co.za/ of bel 086 000 8888.

'n Stukkie Frankryk in Noord-Amerika

2009-06-22T12:04:00.000-07:00

- Jens Friis
BESOEK jy Montréal, die tweede grootste Franssprekende stad naas Parys, is dit verstommend watter onderskeidende Quebecois-kultuur inderdaad bestaan – ’n ongewone bestuiwing van Europese joie de vivre en Noord-Amerikaanse can-do. Die ervaring is byna soos jy jou ’n idilliese rendezvous in Parys sou voorstel, maar Montréal is g’n kloon van die Franse hoofstad nie.Greene Avenue en Sherbrooke Street in Wes-Montréal het ’n tipiese Britse gevoel met hul kroeë en Victoriaanse geboue. Langs grastennisbane word op lowergroen rolbalbane kroket gespeel. In die Queen Elizabeth-hotel het John Lennon en Yoko Ono in 1969 dae lank nie suite 1742 verlaat nie en Give Peace a Chance opgeneem.Montréal herinner Franse ook nie aan Parys nie. Die stad se strate loop, nes dié in New York, in ’n roostervorm. Franse stede, nes Washington DC, is ontwerp rondom sirkels waar boulevards soos die speke van ’n wiel na ’n as lei.Digby die magtige St. Lawrence-rivier loop keisteenstrate verby voor die oudste huise in Noord-Amerika. Sewentien jaar voor Van Riebeeck se koms na die Kaap het Jacques Cartier 1 400 km die kontinent binnegeseil en hier ’n Indiaanse nedersetting, Hochelaga, gevind. Hy het na die heuwel waar om die stad gebou sou word, verwys as mont réal (Frans vir koninklike berg) Vandaar die naam Montréal.Mettertyd het die Engelse die bewind oorgeneem en veral Joodse, Italiaanse, Chinese en Russiese immigrante het hulle hier gevestig. Dit gee ’n kosmopolitaanse gevoel aan Quebec se grootste stad. Op buitelugverhoë, in parke en sale, maar veral in die stegies en pleine naby die hawe, weerklink note uit vreemde wêrelddele. Straatmusikante hou sy-aan-sy-konsert. Feitlik oral is jy veilig. Selfs gure karakters sê “excusez moi” pleks van om jou vreemd aan te kyk sou jy per ongeluk teen hulle stamp.Langs die Rue Notre-Dame is die Hotel de Ville, ’n tipiese Franse stadsaal waar Charles de Gaulle op ’n balkon sy bekende “vive le quebec libre”-toespraak in 1967 gelewer het. St. Denis en St. Laurent Boulevard is omsoom met bistro’s, patisseries met uitstekende croissants en sypaadjie-kafees soos Parys se St. Germain des Pres. In die somer is dit stampvol as Perrier gedrink word teen die ondraaglike humiditeit.Jy eet ’n crepe, kyk hoe ’n straatkunstenaar die portret van ’n kleuter afrond en groet wuiwende verliefdes op ’n perdekoets met ’n “bonjour”. En ja, die Quebecane soen, nes die Franse, graag hul geliefdes op straat.Wanneer vars sneeu in die winter soos bakpoeier onder jou voete op straat kraak, is die talle reuse-boekwinkels net die plek om tyd deur te bring. ’n Magdom koerante en leesstof in Frans is te koop, maar ook heelwat van oral oor die wêreld. Te kry uit Afrique de Sud is Kentridges, Krogs, Coetzees, Mandels en Makebas. Vir die gemiddelde Quebecaan staan Franssprekende Wes-Afrika egter voorop.Die inwoners van Quebec is gaande oor disse wat moeilik in Frankryk of elders in Kanada te kry is – soms met goeie rede. Hieronder tel poutine, ’n bord aartappelskyfies met vleissous en gesmelte mozarella bo-oor. Tog is Kanadese cuisine ietwat van ’n oksimoron. Ontbyt is groot, en soos in Amerika, kompleet met wafels en esdorsingsap (marple syrup) of bagels. Varkpasteie met dik ertjiesop is tradisioneel, maar jy sal waarskynlik dieselfde eet as in Londen of Kaapstad – dalk net minder skaapvleis.Stap jy uit ’n restaurant word jy met die kenmerkende “merci-bye!” gegroet. Die inwoners spring vaardig tussen hierdie twee tale in ’n stad wat onderskeidelik deur Franse, Engelse en Kanadese gebou is. Altesaam 66% van die 3,1 miljoen inwoners praat Frans en net 15% Engels.CD’s deur plaaslike kunstenaars word in toonvensters saam met dié van sangers uit Frankryk uitgestal. Daarna kom jy eers op Amerikaanse pop-musiek af. Selfs Celine Dion, dalk Montréal se bekendste inwoner, verkies Frans, maar snap die noodsaak van Engels en slaan gemaklik oor soos die situasie dit vereis.Want die Quebecane het besef: Erken verskille, maar skat die ooreenkomste na waarde sodat dit as basis kan dien waarop lewens tesame gebou kan word.

Só is Geneefse fontein "oopgeboor"

2009-06-22T12:01:00.000-07:00

- Jens Friis

En hoor jy die magtige dreuning?
Oor die meer kom dit aangesweef ...
Dis die bewys van Genève se ontwaking.
Wat almal laat glimlag en juig.

GENèVE. Die Jet d'Eau, die ikoon van Genève, pryk op omtrent elke yskasmagneet, boek of poskaart oor dié stad, is die logo van die toerisme-kantoor en as dit afgeskakel is sal jy sonder twyfel wonder wat jy mis.
Hoe dié fontein ontstaan het, is 'n fassinerende verhaal.
Die huidige Waterfontein se voorganger dateer uit 1886. Die hidroliese turbines langs die Rhône-rivier se waterdruk is destyds gebruik om masjiene in die stad aan te dryf. Saans was daar egter 'n oormaat waterdruk as die stad se ambagsmanne huiswaarts gekeer het.
'n Opgaarsisteem vir die surplus waterdruk was in die pyplyn, maar tot dan moes daar 'n ander plan gemaak word. As tussentydse maatreël het 'n ingenieur toe 'n klein gaatjie aan die einde van die waterdrukkanaal laat boor.
Die resultaat, 'n fontein wat 30 m die lug ingespuit het, was onmiddellik 'n trekpleister waarheen mense van wyd en syd gestroom het.
Toe die tydelike uitlaat onnodig geword het, het die stadsvaders 'n gulde geleentheid gesien om hul stad te onderskei deur middel van 'n soortgelyke fontein.
Gevolglik is die Waterfontein in 1891 van die Rhône-rivier na die meer wat Genève omsoom, verskuif.
In die jare wat kom sou al sterker pompe en spreiligte aangebring word.
Deesdae troon die Jet d'Eau 140 m die lug in wanneer 500 liter water uit die pyp se tuit gespuit word teen 200 km/h. Vandat 'n druppel die fontein se oog verlaat totdat dit in die meer plons neem 16 sekondes.
Die fontein spoeg daagliks water die lug in gedurende die Europese somer van Mei tot mid-September tussen 09:30 en 23:15. Tussen laat-Maart en April, en mid-September en Oktober is dit Maandag tot Vrydag van 10:00 tot sonsonder te sien, en op Saterdae en Sondae van 10:00 tot 22:30.
Op winderige dae kan die fontein se pluim die omliggende straat en geboue waternat spuit. Daarom word die Jet d'Eau afgeskakel as die wind sterk word.
Om die krag en geraas van die verwoede water die beste te ervaar, moet jy op die pier ("jetty") uitstap. Maar oppas: jy kan dalk net papsopnat word as van die Switserse sproeireën op jou neerplons.

Boergondiërs kán kos maak

2009-06-22T12:00:00.000-07:00

Kos is 'n godsdiens in Boergondië, skryf Jens Friis.

TOE ons oplaas welgedaan opstaan, sê my metgesel wat redelik funksioneel is oor kos: ``Jô, hier eet jy nie nét om jou honger te stil nie, nè!''
Gewis nie. Vir die Boergondiërs is éét 'n estetiese belewenis. Dis 'n simbool van die goeie in die lewe.
Die okkasie om daardie dag weer eens die mae boordensvol te vul?
'n Jagtersete wat 'n hele Saterdag duur.
Elke jaar as die eerste blomme verskyn, kom die jagters byeen op dorpies soos dié van Juliette Binoche en Johnny Depp in die rolprent Chocolat.
In April is die lente voor die deur. Die inwoners verlang na die son, die warmte wat wag. Daar word gekook, maar ook gelag, geproe, geëet, geniet en gesels.
Dis hoe dit nou maar eenmaal gedoen word. Maak nie saak of dit op Vézelay, St. Bris le Vineux of in Auxerre is nie.
Die middagete begin om twaalfuur. Ons word vriendelik maar sonder fieterjasies ontvang en skuif langs lang tafels in. Die atmosfeer is gesellig warm, lekker luid. Beslis nie 'n sotto voce-arlour nie.
'n Stewige porsie gegeurde hoenderpensies word met soutigheidjies voorgesit. Warm kommetjies witaspersiesop met broccoli en croutons volg. Die borde is nie klein nie en dis vól.
Tussendeur berei 'n paar gekonfyte vroue die volgende gang terwyl kinders in die kombuis om hulle kloek.
Daar word vreeslik gekuier totdat twee groot skywe tuisgemaakte wildspatee verskyn en ná 'n ruk nog 'n porsie.
Dit word gevolg deur 'n wildevark-glansboud wat op 'n spit gebraai is, én ná 'n ruk ja, natuurlik 'n help-weer.
Daarna kom beespotbraaistuk met romerige amandelsous en groenslaai. Dis uit die boonste rakke. Met die tweede omstuur help ek my natuurlik weer. 'n Kleiner happie, want my smaakkliere wíl nog, maar my maag kan nie meer nie.
Ons eet groenslaai voor die kaas. Die verskeidenheid is 'n versoeking.
Nog is dit het einde niet, want volgende is sjokolademousse-koek in brandewyn. Hierby word sjampanje gedrink.
En uiteindelik die koffie. Die ganse maaltyd word afgerond met schnapps.
Die honderdtal gaste het by die 200 bottels wyn gedrink. Tog het elke Fransman hom gedra. Jy merk skaars dat daar soveel van die spreekwoordelike ``nektar van die gode'' in kele verdwyn. Elke gang word dan ook met sy eie wêreldgehalte-wyn voorgesit. Soos Leonardo da Vinci immers gesê het: ``Wyn is die hemelse drank van die druif.''
Die maaltyd hou eers so agtuur op. Die volgende Sondag sou die ganse kommune vir nog 'n sosiale geleentheid byeenkom die jaarlikse ``varkete''.
Gelukkig sou ek dan al elders wees. Hierdie mense eet darem al te verskriklik!

Slegs in Londen

2009-06-22T11:59:00.001-07:00

LONDEN beoog om R28 miljoen te spandeer op 'n bemarkingsveldtog en hoop om die plaaslike ekonomie só 'n hupstoot van R830 miljoen te gee teen die einde van die jaar. Die internasionale bemarkingsveldtog se tema is "Only in London" en fokus op buitengewone ervarings wat jy in dié stad kan beleef. Hier steek voetgangers die Teems oor op 'n ultra-moderne brug. Foto: Jens Friis

Julia se Biot

2009-06-22T11:53:00.001-07:00

JENS FRIIS vertel hoe hy, vars terug in Frankryk, aan’t gesels geraak het met ‘n sonderlinge dame.

BIOT is een van min heuweldorpies noord van Cannes waar massa-toerisme nog nie sy allesvernietigende opmars begin het nie.
"En mag dit my tog gespaar bly!," wens 'n inwoner, Julia Spencer (82). "Waarom almal alewig elke geleentheid wil aangryp, weet ek nie. Dit kan jou lewe ruïneer en jou voortydig in die graf laat beland!"
Dat soveel grysaards Biot se keisteenstrate bewandel, is 'n bewys dat die Here die inwoners lief het, reken Julia.
Dit is reeds tien voor tien op 'n Woensdagoggend in die hartjie van dié dorp, maar om die stadsplein is daar nog min voete. Die dag word stadig wakker hier.
By die enigste kafeetjie/restaurant wat al oop is, sit ek iets en drink.
Julia is reeds ure wakker "soos dit mos maar met oumense gaan". En nou sit sy haar bene en warm bak in die herfssonnetjie voor ‘n geskenkwinkel van 'n vriendin. Dié winkel staan skouer aan skouer met die kafeetjie/restaurant waar ek sit en dít was die aanknopingspunt vir ons impromptu-gesprek.
Op Julia se skoot lê dié geweste se dagblad. Dit lees sy van hoek tot kant, maar dié lesery gaan maar met 'n slakkepas. Die koerant speel tweede viool, want daar is baie dinge wat éérs haar aandag verg.
Hieronder tel ‘n gewroeg oor die vrou oorkant die straat wie se gordyne "permanent pottoe is", die lug wat vandag "darem baie blou is" langs die Middellandse See, en die priester wat wéér onder sy nikotiendrang geswig het.
Laasgenoemde is vir haar 'n steen des aanstoots. "Tipies Fransman, het my man óók gerook. Hy's dood daarvan. Longkanker. Maar ek lees hulle sê selfs die Franse rook ál minder."
Die kerkklok slaan tien keer en kort hierna word die stilte versteur deur die skoenklankeggo's van 'n vrou op hoë hakke.
Julia kyk op vanaf haar koerant - iets is aan't gebeur.
Uit 'n verdwaalstegie kom die eienaar van die restaurant waar ons die vorige aand wou gaan eet.
Vanaf die straat was dit moeilik om verby dié eetplekke te stap. Dit het nie voorgegee om iets spoggerigs te wees nie, maar die buffet het byna geswig onder die oorvloed - soos dit net in hierdie geweste kan wees waar alles volop is. (Selfs die kleine Biot het elke Dinsdag en Vrydag 'n varsprodukte mark waar boere hul beste suurlemoene, tamaties en olywe kom verkwansel.)
Helaas was daar dié aand g'n plek vir 'n muis by dié eetplek nie.
Tog reken Julia nietemin dat ons steeds 'n draai daar móét gaan maak, want jy kry "gawe, geurvolle porsies".
Volgens my bejaarde gespreksgenoot is die ander geheime van dié restaurant se sukses "dat die baas produktiwiteit met gehalte meng" en "dat sy hou van wat sy doen".
"Maar die belangrikste bestanddeel ...," deel Julia my vertroulik mee "is dat daai vroutjie 'n skeutjie Biot-wyn by omtrent al haar disse voeg. Dís waarom algar daar so lekker kuier-eet."
Ons sou nog lekker lank kon gesels, maar Julia se vriendin het vanuit haar geskenkwinkeltjie na haar geroep. Sy het 'n besending glasware (waarvoor Biot bekend is) ontvang en Julia moes help uitpak.
En só het 'n onverwagse geselsie te gou tot 'n einde gekom.
Soos ‘n vriend al opgemerk het: Dit is immers so dat dit deesdae maklik is om te reis, maar al hoe moeiliker om met plaaslike inwoners te meng.

SOU JY GAAN
* Eet iets by die handvol restaurantjies langs die Places des Arcades en drink die atmosfeer in van hierdie Middeleeuse dorpie wat byna 2 500 jaar oud is.
* Sien hoe Biot se "bubble-flecked" glasware gemaak word by onder andere Verrerie de Biot langs Chemin des Combes.
* Die versteekte Rooms-Katolieke kerkie bly my by. Let op die lys name teen een van die kerkmure. Dít gedenk inwoners wat deur die eeue met hul lewens moes boet weens rampe soos aardbewings en brande.
* Selfs in Augustus tydens die Europese skoolvakansie is Biot selde besig. Ook die weer is by hoë uitsondering goor. Dis dus heeljaar goed om Biot te besoek.
* In die winter sluit baie blyplekke langs die Franse Riviera egter hul deure. Dis wys om veral dan vooruit plek te bespreek.
* Biot is uitstekend geleë. Gunsteling vakansiebestemmings soos Nice, Cannes en Antibes is slegs 'n klipgooi ver. Die Biot-treinstasie is op die Cannes-Nice-lyn, maar dis 4 km vanaf die dorp. Jy sal dus moet stap óf ‘n duur taxi neem. ‘n Beter opsie is een van die vele busse wat Biot met die kusdorpe verbind.

Kom fliek in die Karoo

2009-06-22T11:50:00.000-07:00

KOM FLIEK IN DIE KAROO. Victoria-Wes berei voor vir sy Apollo-filmfees wat deur die jare al 'n instelling geword. Vanjaar sal dit op 24 September begin en tot 30 September duur. Kom sit agteroor in een van die enigste oorblywende Art Deco-rolprentteaters in die land en kyk na top-flieks. Vir meer inligting bel mnr. Petrus Martens by 086-658-1825 of loer by www.apollotheatre.co.za.

Arme Mona Lisa

2009-06-22T11:49:00.000-07:00

Kultusfiguur of kulturele argetipe, uitlokker of onskuldige ikon, Leonardo se misterieuse madonna bekoor na sowat 'n halfmillennium net meer, skryf Jens Friis.

MIN gesigte is meer bekend en bemind as dié Mona Lisa. In New York het ek haar op 'n stortgordyn uit Korea gesien. Op die sypaadjie voor die Keiser Wilhelm-gedenkkerk in Berlyn was 'n straatkunstenaar haar aan 't sketse. Op 'n vriendin se sitkamerbank in Johannesburg dien sy as 'n kussing.
As Mona Lisa nie 'n klarinet bespeel nie, verkoop sy rekenaars of sigare. Vele beroepe moet dié arme vrou beoefen! Die Chinese kan Mona Lisa Skin Oil aanskaf, en in Pole is sy 'n akrobaat op 'n sirkusplakkaat. En ja, die raarste van die lot is dalk in Amerika waar opblaasbare Mona Lisa-poppe van mensgrootte verkwansel word! Die variasies op die tema is verbysterend. Mona Lisa het deel geword van die mens se kollektiewe onbewuste. 'n Kruising tussen 'n kulturele argetipe en 'n ikon van kitsch.
Op 8 Februarie 1999 trek die tydskrif The New Yorker parallelle tussen Mona Lisa en Monica Lewinsky. In die artikel getitel ``Woman of the Year'' skryf David Remnick van Lewinsky: ``In Monica het ons alles en almal gesien wat ons wou . . . Sy pas in alle interpretasies . . . Sy is orals van regsjoernale tot pornotydskrifte . . . Maar Monica [anders as Mona Lisa] is 'n vrou wat nie meer geheime het nie. Haar oë is nie vensters nie, maar spieëls, en wat ons sien, is vreeslik. Nietemin bly ons staar.''
En met 'n oog wat 'n bars kan kyk, kyk ek in Los Angeles. Langs Sunset Boulevard stal 'n vyftigtal Mona Lisa-liefhebbers uit. Die een het 'n humorsin wat selfs Mona Lisa sou laat kraai. Só probeer sy my oortuig dat Michael Douglas al te veel lyk na 'n afstammeling van hierdie geliefde madonna. 'n Ander druk my dít in die hand: ``Mona-Lisa Cocktail: 3 oz. Vodka, 3 oz. Lemon Soda. Stir and pour into a highball glass. Drink while dancing to the song `Mona-Lisa'.''
Ek sien van telefoonkaarte en koekieblikke tot sokkies met slegs een gemene deler: Was daar al 'n bekender werk in die ganse geskiedenis van die beeldende kunste?
``Niemand wil hul tog nét deur mooi en funksionele goed omring nie,'' verklaar 'n Mona Lisa-fanatikus waarom hy drie identiese kaassnyers het waarop onse Lisa verskyn.
Onnodig om te meld, is dit ook sy wat pronk op Frank Zappa-plakkate, oorringe en porno-speelkaarte op sy uitstaltafel. Dit alles is nie te koop nie, maar wel die Mona Lisa-legkaart wat te kry is op CD-Roms vir Macworld, MacFormat en/of The Mac.
Het hy al die ware skildery in die Louvre gesien? vra ek.
``Nee,'' sê hy. ``In Amerika het ons alles net nie die egte Mona Lisa nie. Maar my ma het haar al gesien. Dit was in Januarie 1963 kort nadat Mona die Atlantiese Oseaan oorgesteek het en deur pres. en mev. Kennedy verwelkom is.''
``Dis eienaardig dat Mona so gewild is, want hierdie Florentynse edelvrou is omtrent die enigste artistieke voorwerp in die Louvre wat nie naak is nie,'' sê sy makker wat wel al in Parys was. ``Elke dag is die menigte wat nie op die Eiffel is nie, voor Mona Lisa, en sy kyk na hulle met daai enigmatiese uitdrukking van iemand wat wonder oor die tydlose vraag: Waarom bly hul foto's neem, hoewel dit uitdruklik verbied word?''
Die misterieuse manier waarop Mona Lisa se glimlag verander, afhangende hoe jy daarna kyk, kan moontlik toegeskryf word aan die fisiologie van menslike sig. ``What is it with Mona Lisa's Smile? It's You,'' kondig die New York Times dié moontlikheid onlangs aan.
Volgens Margaret Livingstone, 'n Harvardse neuro-wetenskaplike, het Mona Lisa sowel ``sentrale visie'' as ``periferiale visie''.
Die eerste fokus op detail en die laasgenoemde op skadu's.
``Hierdie skaduwees suggereer en versterk die booglyne van 'n glimlag. As die kyker se oë egter direk na Mona Lisa se mond gaan, word die skadu's weens sentrale visie nie gesien nie,'' verduidelik Livingstone. ``Gevolglik verskyn en verdwyn die glimlag voortdurend afhangend hoe jy na Mona Lisa se gesig kyk . . . Die aktrise Geena Davis vertoon ook hierdie Mona Lisa-effek.''
Met die skryf hiervan het seminare oor die skildery gedy. Wie behoort die Mona Lisa te besit? vra hulle. Hoe is Leonardo se Mona Lisa gebruik en vervorm deur die moderne wêreld en veral die handel? Wie het die volmaakte Mona Lisa?
Ja, dié vrou bly gewis bekoor - oor grense én tyd heen.

Renosters hervestig by Visriver-canyon

2009-06-22T11:48:00.000-07:00

RENOSTERS HERVESTIG IN SUID-NAMIBIë. Ná nagenoeg twee eeue is daar weer swartrenosters in die Gondwana Cañon-park wat by die Visriviercanyon geleë is. Vier renosters is onlangs hier vrygelaat in ’n poging om die renosterbevolking wat in die 19de eeu deur jagters uitgeroei is, te hervestig. As jy dus van plan is om by die tweede grootste canyon ter wêreld te gaan stap, kan jy dalk net dié nuwelinge raakloop. Foto: Jens Friis

Groenhuis Gastehuis, www.philippolis.co.za

2009-06-22T11:47:00.000-07:00

Veelkleurige windpomp begroet besoekers

2009-06-22T11:46:00.000-07:00

WINDPOMP VERWELKOM TOERISTE LANGS N12: Dié veelkleurige windpomp by Strydenburg begroet toeriste wat langs die N12 ry van Kaapstad via Kimberley na Johannesburg. Foto: Jens Friis

Die son het gedraai!

2009-06-22T11:45:00.000-07:00

'n Trietsige sonnetjie breek deur vlieswolkies bokant die nedersetting Waterkloof in die Suid-Vrystaat. Hoewel die koudste maande nog voorlê is die langste nag darem al agter die rug en sal die son eersdaags weer sy kop 'n raps vroeër begin uitsteek. Foto: Jens Friis

Beeldskone Borneo

2009-06-22T11:44:00.000-07:00

DIGTE REëNWOUDE en seldsame diere maak Borneo 'n hemel vir navorsers, wetenskaplikes en avonturiers. Dié eiland tussen die Suid Chinese en Java Seë is een van die mees biologies uiteenlopend plekke ter wêreld. Borneo is in drie dele onderverdeel en behoort onderskeidelik aan Maleisië, Brunei en Indonesië. Dié foto is geneem in die Maleisiese staat Sarawak. Foto: Jens Friis

Strydenburg

2009-06-22T11:39:00.000-07:00

STRYDENBURG se moderne N.G. Kerk word hier omraam deur die pilare van 'n koel voorstoep van 'n huis oorkant die straat. Die N.G. Kerk se geskiedenis in hierdie geweste dateer terug na 1892 toe 'n gemeente hier tot stand gekom het op die plaas Roodepan. Op 26 April 1897 het lidmate van die plaaslike NG gemeente besluit om weens dogma-redes weg te breek en die eerste Gereformeerde Kerk onder die Kruis in Suid-Afrika te vorm. En binne 18 maande is die Gereformeerde Kruiskerk op 10 September 1898 in gebruik geneem. Dié kerk langs Liebenbergstraat is ’n nasionale gedenkwaardigheid. Strydenburg is 55 km suidwes van Hopetown en 75 km noord-noordwes van Britstown. As jy die volgende keer die R12 vat van Kaapstad na Johannesburg via Kimberley, sal dit loon om ’n bietjie stadiger te ry deur die skrywer F.A. Venter se geboortedorp. Venter het ook ’n groot deel van sy lewe in die distrik gewoon. Foto: Jens Friis

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073

2009-02-19T11:38:00.000-08:00

'n Spierwitte Londen

2009-02-19T11:35:00.000-08:00

SÓ LYK LONDEN MAAR SELDE: Londen is in ’n wit wonderwêreld omgeskep toe die meeste sneeu in etlike jare oor die Britse hoofstad uitgesak het. Foto: nico friis

So ry die trein ...

2009-02-19T11:24:00.000-08:00

- Jens Friis
MENSE reageer vreemd as hul hoor jy gaan trein ry in Suid-Afrika. Daar is dié wat in geen dubbelsinnige taal vir jou sê jy's nie reg wys nie teenoor enkelinge wat reken dis 'n avontuur wat hulle óók wil aanpak - eendag.
Maar bloedweinig het dit al gedoen, want jy's mos nie jou lewe seker op Spoornet se afgeleefde treine nie.
My pa se suster en haar man, Ria en Jan Erlank van Bloemfontein, twee ervare treinreisigers, het egter anders te vertelle gehad en só besluit ons toe om kaartjies aan te skaf by die Bloemfonteinse stasie.
Híér het ons planne egter so byna 'n vroeë dood gesterf, want hoewel daar 'n spesiale kantoor is vir die Shosoloza Meyl, was dié gesluit en moes ons in 'n ry (byna so lank soos 'n trein) gaan wag.
My wederhelf het gedreig dat hy Maria Ramos persoonlik gaan kontak en dit het mooipraat gekos om hom die volgende dag weer daar te kry. (Alleen wou ek nie gaan nie. Die stasie is immers nie meer in die beste deel van die stad nie.)
Op Dag 2 was die Shosoloza-kaartjieskantoor oop, die vrou agter die glasvenster suur en onbeholpe, maar na 'n halfuur had ons ons kaartjies: Eersteklas van Bloemfontein tot in die Kaap in 'n koepee teen 'n billike R350 per persoon (eenrigting). Hierop het my ouers boonop afslag gekry omdat hulle (gelukkig) oud genoeg is. So wag ons toe twee weke later op Bloemfontein se verlate stasie vir die Shosoloza Meyl - 'n reuse duisendpoot geverf in die kleure van 'n verkleurmannetjie.
Ons het die spoor sat gekyk, maar kon helaas nie die trein uit die niet kyk nie. Nes in die dae van die ou Spoorweë is treine vandag stééds laat. Dis Afrika. Jy verwag dit. Maar die probleem is dat die Shosholoza se wiele baie pap was dié dag. Dit moes 10:00 instoom, maar 13:00 was daar steeds geen sien van die blinkantien.
Om die tyd te verwyl het ons maar geknibbel aan ons padkos: biltong en droëwors, nartjies, toebroodjies, frikadelletjies ... maar genadiglik g'n stinkende, blou eiers nie.
Saam met ons het veral ouer blankes gewag - grysaards wat die tyd het om oor 22 ure Kaap toe te ry. "Mag die gode ons behoed op hierdie trein," sug 'n tannie wat by haar kinders in Bloubergstrand gaan kuier. "Ja," sê haar man, "teen die tyd wat ons in Kimberley kom, sou ons met die kar al in Worcester kon wees!"
Maar die gemoedere lig toe die tjoeketjoek teen 14:00 instoom. Só opgewonde is die wagtendes hieroor dat 'n applous selfs oor die perron weerklink.
Personeel is dadelik byderhand, vra ekskuus vir die laatkommery en verduidelik dat dit buite hulle beheer was, "want daar was 'n elektrisiteitsonderbreking duskant Bethlehem." (En om vanaf Bethlehem tot in Bloemfontein te kom, vat nogal 'n ruk, want die trein ry 'n wye draai deur die Vrystaat via Kroonstad.)
Sekuriteitswagte neem ons na ons kompartement en enkele minute later swiep ons verby die skougrond en onderdeur die N1 na Kimberley.
Vir 'n verandering doen ek niks en kyk bloot hoe die wêreld verbygaan. By De Brug jaag 'n volstruis die waens. Dwarrels waai oor droë landerye by Petrusburg - pure hooikoorsmateriaal. Die een na die ander murasie en watertenk wat eens 'n stasie was, vlieg verby. Hoe nader ons aan Kimberley kom hoe meer word die doringbome en wildkampe. En toe ons die Noord-Kaapse grens oorsteek steek die Diamantstad se mynhope hul koppe uit.
Ja, hierdie is voorwaar 'n rit wat jou laat terugdink aan liedjies soos "So ry die trein ... die Kimberleyse trein", "Tussen Treine" en "Transkaroo".
Skaars het ons die Oranjerivier oorgesteek toe sit ons aan vir aandete in 'n eetwa met wit tafeldoeke - al te keurig. Boonop sou die reuse, smaaklike steak (R52) in die meeste restaurante baie duurder gewees het.
Op pad na ons kompartement vra 'n behulpsame portier of ons beddegoed (R40) wil hê. Dié is skoon-skoon, sluit onder meer twee ordentlike kussings in en jou bed word selfs vir jou opgemaak.
Teen die tyd wat ons De Aar se doodsverlate stasie instoom was ons almal reeds in die kooi en dit was eers die volgende oggend toe ons deur De Doorns se wingerde ry dat ek weer my oë oopgemaak het.
Die rit deur die Boland was onvergeetlik: sneeu op die berge, vinnig vloeiende riviere, lowergroen landerye, varkore oral ... En toe, net suid van die Paarl, het Tafelberg in die verte opgedoem. Ons was om die draai van die Moederstad!
Vir wat jy betaal en wat jy kry is die Shosholoza Meyl uitstekende waarde vir geld. Die grootste punt van kritiek was dat die trein erg laat was, maar die ander kant van die munt is dat vliegtuie al te dikwels ook nie op tyd is nie - soos ons terugvlug na Bloemfontein. Verder is daar niks wat 'n botteltjie Dettol nie kan doen nie as jy erg kiembewus is. Hoewel die trein se verwarmers nie gewerk het nie, was die beddegoed oorgenoeg om 'n knus nagrus te verseker.
Oorweeg gerus die Shosholoza Meyl as 'n ander manier om Suid-Afrika te deurkruis.
* Kyk by www.spoornet.co.za/ShosholozaMeyl vir meer inligting of bel 086 000 8888.

'n Berglandskap mooier as Heidi s'n

2009-02-19T11:17:00.000-08:00

- Jens Friis
"DIé wêreld is wragtig pragtig!", sê my vriend toe ons stilhou op die kruin van Arthur's Pass van waar jy 'n wye blik oor Nieu-Seeland se Suid-Eiland het.
'n Televisie-reiskanaal het kort voor ons vakansie dié bergpas bestempel as een van die "most spectacular" ter wêreld en só het dit toe gekom dat ons dit aandurf.
Om vanaf Canterbury aan die Stille Oseaan tot by die Weskus langs die Tasmansee te kom moet jy eers die Suidelike Alpe óór.
Deur dié magtige bergreeks vleg slegs één spoorlyn en twéé paaie waarvan die Arthur's Pass Road die hoogste en die mees indrukwekkende is.
Op 'n kaart lyk dit of jy dit sommer in 'n japtrap kan afblits, maar dié kronkelroete lei oor berge en dale. 'n Rit neem omtrent dubbeld solank as die ellelange pad tussen Beaufort-Wes en Laingsburg. Só het ons 4 uur en 15 minute gery aan die 258 km van Christchurch, die grootste stad op die Suidelike Eiland, tot aan die Weskus.
Die TranzAlpine Railway loop vir groot dele regs langs die Arthur's Pass Road en ek lees dat dié treinrit van Christchurch na Greymouth omtrent ewe lank duur as per motor. Dit moet een van dié treinritte ter wêreld wees. Al jammerte is dat mens nie soos per kar op die ingewing van die oomblik kan stop vir foto's in dié wonderskone wêreld nie.
Van Springfield klim die pad vinnig uit teen die Porterpas (945 m). Hier vorm die berge 'n plato en ry jy deur valleie óór strome verby kalksteenpieke én ondeurdringbare bosse.
Hierna volg Arthur's Pass (924 m) in die gelyknamige nasionale park. Sestien pieke in dié park is hoër as 2 000 m. Aanvanklik het boerdery-geleenthede settelaars vanaf Canterbury wes gelok, maar dit was eers ná die ontdekking van goud in die 1860's dat groot hoeveelhede Europeërs die Suidelike Alpe oorgesteek het. Destyds was dit 'n uitmergelende tog, maar selfs vandag nog kos dit kophou as jy dié pad pak.
Omdat die Arthur's Pass Road die belangrikste verbindingspad tussen oos en wes is, was ek verstom dat ons by baie brüe moes stop vir aankomende verkeer - menige laagwaterbruggies is slegs 'n enkele baan wyd. Soms word jy dan ook gewaarsku dat hierdie 'n "Fine Weather Road Only" is en dat van die afdraaipaaie "Unsuitable for Buses" is. (Terloops, ‘n padteken wat my steeds bybly is die weldeurdagte "drink DrIvE".)
Wat óók ophou is spoedbeperkings van so laag as 30 km/h, eendeweer, toeriste op fietse, rondloper skape, lorries met dik boomstompe, sneeuskrapers, voortdurende haarnaalddraaie, en geniepsige gruisklippies wat voorruite piets (gehuurde motors word spesiaal daarteen verseker).
Durf die pad vroegdag aan, want laatmiddag hang daar in hierdie yl bevolkte bergwêreld by omtrent alle blyplekke "No Vacancy"-bordjies.
Dis ook wys om padkos saam te ry, want op dié uitgestrekte pad is daar bloedweinig dorpies en padstalletjies, om nie eens te praat van eenstop-motorhawens nie.
Vir 'n Suid-Afrikaanse oog sal dit ook vreemd wees dat 'n géélstreep die middel van die teerpad aandui.
Omdat soveel sneeu hier val is daar oraloor sneeupaaltjies langs die pad sodat motoriste darem weet wáár hulle moet ry as die wit dik lê.
Somers kan jy skaars glo dat dit hier só bibberend kan word, want die "palmbome" wat orals staan is in der waarheid varings - nes dié op die All Blacks se truie.
Maar dis juis dié kontraste wat Nieu-Seeland so ‘n aanloklike toeristebestemming maak: Soggens kan jy in die see swem en smiddags ski.
Dis nou as dit nie begin sous en die reën besoekers se voetspore wegwas nie.
Nieu-Seeland probeer die "groenste land" op aarde wees. En hulle slaag daarin. Die lug is kraakvars, wetgewing is streng oor vuurmaak, niemand gooi papiere rond nie ...
Die foto’s in Nieu-Seelandse reisbrosjures lieg nie: die grootste deel van dié land lyk soos die Tuin van Eden.
En as jy ‘n voëlblik op die mooie Suid-Eiland wil hê is die Arthur’s Pass Road die ideale plek.
Vir my was hierdie berglandskap véél mooier as Switserland, selfs al bly Heidi nie hier nie.

Speel gou en ry goedkoop trein

2009-02-19T11:11:00.000-08:00

DIE staat se langafstandpassasierstreindiens, Shosholoza Meyl, het onlangs 'n nuwe roete tussen Kaapstad en Port Elizabeth vir sy luukse Premier Classe bekend gestel. Tot 28 Februarie kos dit R950 per persoon wat deel in 'n dubbelkamer (eenrigting). Dié tarief sluit etes en beddegoed in. Vanaf 1 Maart kos dit R1 250. Die Premier Classe vertrek Vrydae uit Kaapstad en keer Sondae terug uit die Baai. Die roete van 260 km strek deur die Kaapse Wynland (foto) asook al langs die Swartberg-reeks. Passasiers het die opsie om hul motors saam te neem. Die reis duur sowat 24 uur. Vir meer inligting loer by www.premierclasse.co.za. Foto: Jens Friis

Calvinia se “spens” bied baie

2009-02-19T11:09:00.001-08:00

- Jens Friis

‘n Slopie droëvrugte
die warejakobsoort
‘n handvol springbokbiltong
gekerwe soos dit hoort
gekookte skilpadeiers
uit Gam se tint gevat
en ‘n stywe knapsak krokos
versukkereer jou vir die pad

Hoewel padkos soos dié aan te bevole was in die tyd van Boerneef, ‘n Hantam-liefhebber, sal iets soos skilpadeiers deesdae die wenkbroue laat lig. Tog bly Calvinia, die inkopiemekka van dié geweste, ‘n plek waarby jy nie moet veryrits nie. Span soos vanmeleë ‘n bietjie hier uit en vat só ‘n stukkie van die Hantam saam met jou. "Calvinie", soos Boerneef lieftallig daarna verwys het, bied baie, skryf JENS FRIIS.
CALVINIA wat net suid van die Hantamsberg, 387 km noordoos van Kaapstad lê, is in 1851 op die plaas Hoogekraal aangelê en vernoem na die Hervormer, Johannes Calvyn.
Deesdae stroom besoekers van oor die wêreld heen na dié kontrei in die lente (veral ná goeie reën) om die sowat 4 000 blomspesies te bewonder. (“Hantam” is Khoi vir “waar die rooi bolplante groei”.) Calvinia is ‘n ideale basis om dié kleuretapyt te aanskou op plase soos Matjiesfontein, Toren en Nerasie – almal binne ‘n 40 km radius van die dorp.
Lente en herfs is die beste tyd om hier ‘n draai te maak, want andertye kan die temperatuur ietwat onguur wees. Somers klim die kwik tot bokant 40 C, terwyl dit onder vriespunt kan draai in die winter as sneeu spierwit op die berge lê.
Blomliefhebbers kan hul poskaarte en briewe pos in ‘n 6 m-hoë rooi posbus langs Kerkplein. Posstukke wat hierin beland kry ‘n spesiale blom-posstempel. Hierdie enorme posbus is ‘n toeriste-attraksie wat beslis die koppe laat draai. Tot 1995 was dit ‘n watertenk en as jy nou langs dié posbus staan voel jy soos ‘n dwerg in Lilliput.
Oor die straat van dié bloedrooie watertenk staan die Hantamhuis, die oudste gebou in Calvinia en ‘n nasionale gedenkwaardigheid. Dié huis wat in 1853 deur veldkornet A. van Wyk gebou is het talle toekennings gewen omdat dit sorgsaam gerestoureer is deur dr. Erwin Coetzee en sy vrou Alta.
Dié egpaar is ook die bestuurders van Die Boekehuis waar Kannemeyer tot Krog gereeld arbei.
Die Hantamhuis word deesdae ingespan as ‘n restaurant, geskenkwinkel en inligtingsentrum vir die Coetzees se verskeie gastehuise.
By dié kompleks kan jy ure verwyl. Nadat jy die periode-meubels uit die 1850’s asook oorspronklike speelgoed van Miss Dolla Parker se algemene handelaar bewonder het, kan jy aansit vir boerekos uit die boonste rakke soos springbokpastei en slaphakskeentjies of waterblommetjiebredie en kerrie-afval.
Heerlike eetgoed soos turksvystroop, skuinskoek, granaatlikeur, die Coetzees se eie olyfolie, tuisgemaakte bokbotter, asook ‘n verskeidenheid Suid-Afrikaanse reis- en kookboeke, is te koop.
Skuins oorkant die Hantamhuis staan die neogotiese kruisvormige N.G. kerk. Die hoeksteen van dié kerk langs dorpstraat is in 1899, die jaar waarin die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, gelê en dis ‘n jaar later ingewy.
Ook die graf van Abraham Esau dateer uit dié tyd. Esau het hom tydens die Anglo-Boereoorlog geskaar by die Britte. Met 70 man het hy die dorp verdedig teen die kommando van veldkornet Scholtz. Toe die dorp in die hande van die boere val gedurende Februarie 1901 is Esau wreed aangerand in die openbaar en toe tereggestel – slegs drie dae voordat Calvinia deur die Britte teruggeneem is.
Die Calvinia Museum word gehuisves in ‘n 1920 Art Deco sinagoge langs Kerkstraat. Dit gee ‘n blik op die lewe van die koloniste. Te sien is onder meer ‘n houtmeul en nie minder nie as ses klaviere. Maar daar is ook bisarre uitstallings soos verskeie daggapype en ‘n swart trourok.
‘n Klipgooi van die museum is Ietsie van Als, ‘n kleurvolle winkeltjie waar die vloer-tot-plafon-rakke kraak onder (soos die naam aandui) iets van alles. Soos Alibaba se grot is dit vol verrassings. By die rak propvol lekkergoed van haas enige geur en kleur stap selfs die meeste grootmense nie verby nie.
Slegs 2 km noord van Clavinia is die Akkerendam Natuurreservaat waar die skaars sterboom (Cliffortia arborea) met sy naaldagtige blare groei. Die Kareedam is ‘n oase vir voëlkykers en meer as 65 spesies is al aangeteken. Wie weet, dalk gewaar (of hoor jy minstens) die skugter kaneelborssanger.
Om saam te val met die veldblom-blomseisoen word daar jaarliks ‘n Vleisfees by die skougrond gehou oor die laaste naweek van Augustus. Dis ‘n móét om vir dié naweek blyplek te bespreek, want Calvinia bars dan letterlik uit sy nate. Karnivore stroom in hul hordes na hierdie gastronomiese fees om te smul aan skilpadjies en skaapstertjies tot pofadders en kaiings.
By die Vleisfees tree die Klipwerf (Boere)orkes gewoonlik op – waarskynlik Calvinia se bekendste uitvoerproduk. Dié orkes is in 1969 gestig deur Hentie Visagie, maar dit was eers in 1988 wat hulle eerste plaat die lig gesien het. Sedertdien het Klipwerf byna ‘n miljoen albums verkoop wat dit sekerlik Calvinia se bekendste uitvoerproduk maak.
Ja, "Calvinie" bied baie en as jy ooit in die Hantam kom, moet die dorp beslis nie verbyry nie.
Vir meer inligting gooi ‘n oog by http://www.calvinia.co.za/ .

Groenhuis Gastehuis, Philippolis

2009-02-19T11:07:00.000-08:00

Dít maak Carnarvon anders

2009-02-19T11:06:00.001-08:00

- Jens Friis
SEDERT die dae toe Edwil van Aarde “Flinkdink” aangebied het was ek (as laerskoolseun) geïnteresseerd in wat jy seker sou kon beskryf as “fassinerende feite”.
Oor watter waarde die kennis van sulke inligting het, hang dikwels ‘n vraagteken.
In Engelse sou jy dit immers “trivial pursuit” kon noem.
Die woordeboek sê “trivial” beteken “alledaags, vervelig, beuselagtig, onbeduidend”.
Maar glo my, dit sou ‘n lae hou wees om die “najaging” (“pursuit”) van sulke “kleinighede” (“trivia” is in dié geval beslis nie “nietighede” nie) as “alledaags” of “vervelig” te beskryf.
“Alledaags” is dit nie, want dis juis die ontdekking van dit wat nuut (oftewel nuus) is. Dis ‘n volgende vlak van ontdekking wat jy meerderemaal eers kan meemaak as jy die basiese feite onder die knie het.
En eerder as “vervelig” is dit vir my fassinerend dat jy vir jouself só ‘n valerige wêreld in ryk kleure kan opkikker.
Carnarvon in die grote Karoo het byvoorbeeld nie die bekoring van sy boomryke buurdorp Loxton nie, maar nietemin spog Carnarvon met ‘n handvol interessanthede wat “fassinerende feit”-jagters sal bekoor.
Waar Carnarvon vantevore vir jou net nóg ‘n Karoo-dorp was, kry dit ‘n eie identiteit as jy raaklees dat hier ‘n reservaat is waar 60 skilpaaie op hul name reageer, 4 000 blikkies bier te sien is in die Blikkieskroeg en Carnarvon die blyplek van meerdere skrywers was.
Ná die bewusword van dié brokkies wil jy méér daarvan weet en as jy bietjie huiswerk doen lei dit daartoe dat jy tydens ‘n besoek na D.F. Malherbe se huis langs Rivierstraat gaan kýk (waar jy andersins dalk net vlugtig verby nóg ‘n mooi Victoriaanse huis sou ry).
A.G. Visser se ouers moes weens ‘n droogte met hul vee na die Fraserburg-distrik trek waar hy onder ‘n peerboom gebore is in 1878. Sy pa het Carnarvon lank in die parlement verteenwoordig en ook hy sou later hier skoolhoof en distriks-geneesheer word.
Vanmeleë het die skrywer F.A. Venter op die plaas Constantia in die naburige Vanwyksvlei geboer.
En ook die storieverteller Jaco Jacobs, deesdae ‘n Bloemfonteiner, is ‘n oud-Carnarvoner.
Dat dié dorp so ‘n hoge Ingelse naam dra is skoon uit plek, want algar praat hier Afrikaans.
Maar dié is natuurlik nie ‘n aardigheid nie, want terwyl die Kaap onder Britse bewind was het dieselfde gebeur met ‘n magdom ander Karoo-dorpe soos Williston, Loxton en Victoria-Wes.
Carnarvon is in 1860 uitgelê op grond wat behoort het aan die Rynse Sendinggenootskap. Eers het dit Harmsfontein en Schietfontein geheet, maar is in 1874 vernoem na Henry Howard Molyneux Herbert.
Maar van waar dan Carnarvon?, sou nuuskieriges wel wou weet.
Henry Howard Molyneux Herbert (1831-1890), die Britse Koloniale Sekretaris, was óók die graaf van Carnarvon en só het dié dorp toe naam gekry.
Hoewel hier nog huise staan wat dateer uit die vroegste dae (1860’s) is dit jammer dat soveel – anders as in byvoorbeeld Loxton, Prins Albert en Sutherland – binnekort gered moet word anders gaan dit te laat wees.
Die eerste kerk op Unieplein is steeds in gebruik en dié N.G. Kerk het in 1997 sy 150ste bestaansjaar gevier. Soos in soveel ander dorpe moes dié kerk hospitaal word tydens die Anglo-Boereoorlog.
Maar wat argitektuur betref is dit Carnarvon se korbeelhuise wat besonders is. Dis juis in een van dié klipdakrondawels, ‘n nasionale gedenkwaardigheid, wat ons oornag het op die plaas Stuurmansfontein.
Dié Karoo-igloos se dakke moes van klip gebou word omdat hier nie hout was vir balke nie.
Nes in Carnarvon self is daar in die distrik ook heelwat blyplek vir toeriste.
Xplore, die amptelike reisgids van Satoer, skryf onder “plaas-akkommodasie” dat “ontspannings-aktiwiteite” die volgende insluit “San-rotskuns, staproetes en die jag van dassies, vlakhase en ystervarke”.
Waarom ‘n besoekers sin daarin sou hê om dié arme diere sonder rede te wil dood, gaan my verstand te bowe.
Dis skrikwekkend waar dié uitwissery ons al gebring het. Lees maar net “The Springbok Migrations” deur Lawrence Green: “Tydens die hoogtepunt van die migrasie, sê Gert, was die geraas oorverowend. Ontelbare hoewe het die grond tot fyn stof vertrap en dit was moeilik om asem te haal. Gert se vrou, wat die trek skrikkerig dopgehou het, moes die lakens oor haarself en die kinders trek. Die stof het hulle byna laat versmoor. Alles in die wa was bedek met ‘n vaalgeel stoflaag."
Ja, waar is die dae!
Skape gaan jy wel baie van sien in dié geweste, maar die enigste wild sal waarskynlik ‘n blesbok wees wat vir jou stip loer as jy langs die R63 verby die Appie van Heerden Natuurreservaat buite Carnarvon ry.
Dié reservaat het nie ‘n hekwag nie en die sleutel is te kry by die munisipaliteit.
Langs die munispale kantoor is die Carnavon Museum. Deel hiervan is ‘n korbeelhuis waarvan die stene eers genommer en toe stuk-stuk dorp toe gery en herbou is.
En as al bogenoemde dinge jou nog nie genoeg fassineer nie, moet jy dalk ‘n draai kom maak met die Carnarvon Fly-In. Dié hoogtepunt op die plaaslike sosiale kalender vind jaarliks plaas op Jeugdag, 16 Junie, wanneer allerhande vliegtuie op dié dorp neersak en nuuskierige agies vir Carnarvon uit die lug kan verken.
Wie weet, dalk lei só ‘n voëlblik vir jou tot ‘n fassinerende feite-vonds.
Die grootkoppe van ‘n oliekonsortium het immers eens die kontoere van dié geweste bestudeer en ‘n boorgat van 1 500 m gesink. Maar na veertien jaar se boordery het hulle tou opgegooi, want hier was nog minder olie as wat daar water in die Groot Karoo is!

Jeffreysbaai se skulpe kwyn

2009-02-19T11:04:00.000-08:00

ELSIE WILLIAMS (77) is een van Jeffreysbaai se oudste "skulptannies". Onder die bekende Tant Engeltjie het sy geleer hoe om van skulpies allerhande goeters te maak soos borsspelde en skilpaaie. "Maar deesdae is die skulpies bietjie baie min," sê Williams. "Jy moet jou doodsoek vir 'n behoorlike visoog, trappie, cone, pampoentjie ... Die regering verplig die mense om permitte te hê as hulle baie skulpe optel, maar dit help omtrent nie." Anders as die skulpe het die huise in Jeffreysbaai baie geword. "Ek onthou nog die dae toe ons die vakansiehuise kon tel, maar nou het ons al selfs 'n Fruit & Veg en 'n Woolworths!" Al wat dieselfde gebly het is die wind wat so lekker woes kan waai. "G'n wonder ons noem Jeffreysbaai ook Jeffreyswaai!" Foto: Jens Friis

Beleef die Andes te perd

2009-02-19T11:01:00.001-08:00

- Jens Friis
ONLANGS kry ek die skitterende boek "Unforgettable journeys to take before you die" onder oë. Hierin lys Steve Watkins en Clare Jones 'n twintigtal "wonderreise" waaronder 'n kanorit op Kanada se Yukonrivier, 'n staptog saam met Wordsworth deur Engeland, 'n rit per motor deur New England se herfsblareprag tot hoe om die uitgestrekte Uyuni-pan in Bolivia oor te steek.
In dié boek sou 'n rit te perd deur die Andes eweneens kon tuishoort, want dis gewis 'n ongewone en onvergeetlike reis deur 'n ongeskonde wêrelddeel.
Toe die geleentheid hom voordoen om 'n stukkie van dié magtige bergreeks te perd te verken, het ek dit dus nie van die hand gewys nie. Soos 'n wafferse gaucho (Amerikaanse cowboy) het ek en 'n vriend een vroegmiddag ons perde opgesaal by 'n ryskool sowat twee ure oos van Santiago.
Ontdekkingsreisigers, Wilde Weste-uitgeworpenes, en dapper pioniers het sover skaars hul merk gelaat op die Andes. ’n Rede hiervoor is dat die mensdom nooit in ’n stroom hierheen getrek het nie. Dié indrukwekkende berge is te bar en die klimaat allermins vriendelik.
Suid-Amerika word in twee gespalk deur die Andes. Wes daarvan lê hoofsaaklik Chili en oos Argentinië. Tydens 'n vlug van Buenos Aires, na Santiago steek jy die Andes oor. Selfs vir 'n leek is dit duidelik dat dié pieke veel hoër is as dié van die Drakensberge. Maar daar is tog 'n parallel te trek tussen die Drakensberge en die Andes: Nes vir byvoorbeeld Bloemfonteiners wat na Durban wil reis, is die Andes vir die meeste Suid-Amerikaners 'n "lastigheid". Só tydrowend is dit om per pad hieróór te reis dat hulle meestal verkies om te vlieg.
Om dié berge vanuit 'n saal te aanskou is 'n perd van 'n gans ander kleur, want jy beleef die natuur van naderby. Anders as in 'n voertuig is jy nie meer 'n waarnemer nie, maar 'n deelnemer. En anders as te voet kan jy nou groot areas sien waar jy andersins nooit sou gekom het nie. Die perde word nie maklik pê nie en boonop ken hul die voetpaaie langs die duiselingwekkende afgronde. Terugskouend is dit beter om nie daaraan te dink dat dit slegs 'n voetfout van dié diere gekos het en ek - en hulle - sou wegwêreld gewees het.
Die gevoel van drama en spanning word verhoog deurdat die perde dol is daaroor om deur die bergspruite te galop. As jy hulle nie terughou nie, klap die hingste se hoewe blitsig deur die water in die driwwe. Koel druppels spat teen jou lyf en gesig. Dis 'n verkwikkende ervaring, want selfs op hierdie hoogtes kan dit nogal warm word. Dalk dié hoogtepunt vir my was 'n onvergeetlike bergpoel met waterlelies waar die perde kon drink en ons die sweet en stof kon afwas - só in die saal ruik mens vinnig-vinnig pure perd. As jy die Andes te perd wil verken is daar verskeie pakette beskikbaar. Die "toer" gaan uiteraard oor meer as net perdry. Let op watter verblyf, maaltye, noodhulp en (satelliet)kommunikasie die operateurs bied. En sorg dat jy perdryfiks is, want ongeoefende boude word vinnig styf en lam.
'n Rit wat ek graag nog eendag sal wil meemaak is vanaf Las Leñas in Argentinië na die Chileense grens. Só 'n tog duur vier dae. Vir meer inligting kyk by www.laslenas.com.
Nader aan die huis bied African Horseback Safaris perderitte deur Botswana se Okovango-delta. Omdat wilde diere nie vir perde as 'n gevaar beskou nie, is dit moontlik om 'n klipgooi vanaf olifante en kampeelperde te kom. Veral hierom meen die skrywers van "Unforgettable journeys to take before you die" dat hierdie een van die "most exhilarating wildlife journeys" op aarde moet wees.

GIANT'S CAUSEWAY se vulkaniese, swart orrelpype

2009-02-19T10:52:00.000-08:00

- Jens Friis

GIANT'S CAUSEWAY, 'n UNESCO Wêrelderfenisterrein, is met rede Noord-Ierland se gewildste toeristebestemming: Sy enorme klippilare lyk of dit deur 'n reus uit die aarde gepluk is.
As dié buitengewone natuurverskynsel ons vandag nog betower, kan mens net net raai watter indruk dié geologiese wêreldwonder op ons voorvaders moes maak.
Die legende lui dat Giant's Causeway gebou is deur die reus Finn MacCool, 'n kryger van Ulster en 'n gevreesde aanvoerder van die Ierse leër. Finn het sy hart verloor op 'n meisie van die eiland Staffa aan die Skotse kus. Hy wou haar by hom hê en het toe 'n "klip" vir haar uit die pad gerol deur 'n reuse voetpad oor die see te bou.
Volgens 'n ander oorlewering het Finn die Causeway gebou sodat sy aartsvyand, Benandonner, 'n Skotse reus, na hom kon stap sodat hulle dinge kon uitbaklei. Maar Finn het vreeslik geskrik toe hy Benandonner sien, want hy was veel groter as wat hy verwag het. Finn het toe na sy vrou gehardloop en dié het hom vermom as 'n baba. Toe Benandonner vir die reusagtige baba sien het hy op die vlug geslaan, want as die kind só groot is wil hy nie die pa sien nie, het Benandonner uitgeroep.
Die meer prosaïese verklaring is egter dat die Giant's Causeway gestalte gekry het deur vulkaniese aksie sestig miljoen jaar gelede toe Europa en Amerika van mekaar begin wegbeweeg het. Lawa het deur swakplekke in die kalksteen-landskap geborrel waar Skotland en Noord-Ierland nou is en só is die grootste basalt-plato in Europa gevorm. Die kokende basaltlawa (magma) is uitgedruk tot op die aardoppervlak waar dit afgekoel het tot klip.
Al die kolomme sou seskantig gewees het as die proses gelykmatig plaasgevind het, word verduidelik by die plaaslike besoekerssentrum. Maar slegs sowat 18 500, oftewel die helfte, is seskantig. Die res wissel van vier- tot tienhoekige kolomme. Die langstes is menere van 25 m en 50 cm in deursnee.
Van bo lyk die kolomme soos 'n stuk heuningkoek en van die kant soos orrelpype of trappe wat na die see lei.
Die jare het sy merk op dié rotse gelaat. In die dae van die ys-tydperk het ys hierteen geskuur en die Atlantiese Oseaan se wind en golwe het meegehelp dat van die pypformasies name gekry het soos Chimney Pots, Giant's Boot, Wishing Chair, Pipe Organ en Honeycomb.
Dít en veel meer leer jy by die besoekersentrum, maar moenie te veel tyd hier verwyl nie, want dis die ware Jakob waarvoor jy gekom het.
Ek kan jou waarborg jy sal nie teleurgesteld wees nie.
Koop 'n kaartjie en ry met die minibussie vanaf die besoekersentrum na die Giant's Causeway, want dis 'n stewige stap na die kus doeronder.
Dié wêreld bied egter ook veel meer as indrukwekkende vulkaniese kolomme en romantiese legendes.
Talle veldblomme en seevoëls oorleef op die Causeway-kuslyn se poskaartmooi duine, grasgroen berge en spierwit sandstrande.
Die wrak van die Girona lê sedert 1588 in Port-na-Spaniagh. Op dié noodlottige dag het die Girona twee ander skepe se passasiers gaan red en was gevolglik erg oorlaai. Die waters was te woes en toe dit sink het 1 200 mans met hul lewens geboet. Slegs vyf het oorleef en hul nasate woon steeds in die area.
Dit was ook Spaanse skepe wat op 'n ander geleentheid met hul kanonne op die Giant's Causeway losgetrek het. Die bemanning het dié eienaardige rotse verwar met die nabygeleë Dunluce-kasteel wat op 'n afgrond staan.
As jy dol was oor die Giant's Causeway sal jy sin hê in die ongewone basalt-formasies langs die baaie van die nabygeleë Port Noffer en Port Reostan.
Dit mag ook loon om 'n draai te maak by die Bushmills Distillery langs Main Street in die dorpie Bushmills. Dis die wêreld se oudste distilleerdery aangesien dit al in 1608 gelisensieer is, maar historiese verwysings dateer terug na 1276. Aan die einde van die toer deur die distilleerdery kry jy die kans om mond nat te maak. Maar stadig oor die klippe! Anders sal jy nie later die dag nog kan "hopscotch" oor die Causeway se ingelegde pype nie.
Óf as die alkohol te veel trek kan jy jou bloot sitmaak op een van die 37 000 seskantige "sitplekke". Kyk dan noord oor die see en verbeel jou die dag toe dié stuk water 'n see vol vloeiende magma was ...

SOU JY GAAN ...
Beste tyd om te besoek? Giant's Causeway is heeljaar oop, maar wees wisselvallige Atlantiese Oseaan-weer te wagte. Storms kom veral in die lente en herfs voor.
Neem wat saam? Dis altyd wys om hier 'n reënjas en sambreel byderhand te hê, maar met ons besoek sou sonbrandmiddel meer geskik gewees het.
Hoe kom ek daar? Vlieg na Dublin en ry dan per motor of bus na County Antrim aan Noord-Ierland se noordkus. Daar is vier busse per dag (minder op Sondae) van Portrush via Giant's Causeway na Ballycastle.
Slaapplek? Stap met die Coastal Cliff Path vanaf Giant's Causeway vir 16 km oos verby Dunseverick Castle tot by die strand van Whitepark Bay. Hier is die bekostigbare YHANI Whitepark Bay Hostel. Slaap andersins in die historiese Causeway Hotel in Giant's Causeway Park of in een van die vele gastehuise in die omringende dorpies.
Waar kry ek meer inligting? www.ntni.org.uk of www.northantrim.com

Groenhuis Gastehuis, 051-773-0073, jensfriis@intekom.co.za

2009-01-08T12:33:00.000-08:00

St. Paul sal ook jóú hart verower

2008-12-29T06:28:00.000-08:00

- Jens Friis
"Once upon a time there was a handsome old stone village shaped like a boat. Its name in Provençal was Sant Paou." - André Verdet
WELKOM in Saint-Paul de Vence, 'n dorpie met slegs 300 inwoners, maar wat jaarliks deur 2,5 miljoen toeriste besoek word.
Dis dus g'n wonder dat St. Paul, wat al "the most beautiful village in the world" genoem is, naas Versailles en Mont St. Michel die gewildste historiese erfenisterrein in Frankryk is nie.
Dis moeilik om iets negatiefs oor dié dorpie te sê, behalwe dat plaaslike sakelui dit kan bekostig om hul pryse te laai en dat jy bitterselde alleen gaan wees.
Maar in groot getalle is daar soms ook 'n gerusstelling, want daar móét goeie redes wees as soveel mense 'n plek besoek.
In St. Paul se geval is dit (soos eiendomsagente altyd sê): "Ligging. Ligging. En nogmaals ligging." Dié ommuurde bergvestingdorp troon 180 m hoog uit oor die res van Suidoos-Frankryk wat dit voorwaar 'n balkon maak van waar jy Provence kan indrink.
Duisende jare gelede was die heuwel waarop St. Paul geanker is 'n eiland in die Middellandse See, maar nou word dit omsoom deur 'n vrugbare landbou-area.
Op 'n mooiweersdag lei die lowergroen Malvan-vallei jou oog tot daar waar die land see word by Cap d'Antibes, terwyl die Alpe en Esterel-gebergte agter jou lê. Ja, St. Paul se ligging ís asemrowend.
Nóg 'n pluspunt is dat St. Paul gemiddeld 300 (toevallig soveel inwoners as wat hier woon) dae sonskyn per jaar kry. Boonop het dié sonlig 'n besondere ligkwaliteit wat kunstenaars soos Matisse, Chagal, Modigliani en Renoir geval het.
Reeds in 1701 het Vauban, 'n raadgewer van Louis XIV, dié koning as volg geadviseer: "The son in St. Paul is by verre die beste in die hele Provence. Verder groei daar in dié kontrei ook die allerbeste lemoene ..."
Met die aanbreek van die lente ontplof magnolias, laventel, suurlemoen- en nartjiebome in 'n potpourri van kleur en geur wat St. Paul se Middeleeuse grys klipwerk ophelder.
Maar St. Paul se geskiedenis dateer selfs nóg verder terug as die Middeleeue na die dae toe Grieke en later Romeine hier gewoon het. Hier en daar is selfs nog 'n fondament, 'n pad (soos die Rue Grande) en 'n "pontis" (brug) wat uit daai dae dateer.
Op die dorpsembleem pryk 'n swierige spuitfonteintjie uit 1850. Die oog van dié fontein is omtrent in die middel van die dorp. Tot in die 1920's het dié fontein nog 'n belangrike rol gespeel by verkiesings, want die wasvroue tot die boere en hul kuddes was van dié water afhanklik.
Ook nie te mis nie, is die Russies-gebore skilder Mark Chagall se graf in die dorpsbegraafplaas. By die kerkhofingang moet jy die eerste paadjie regs en dan die volgende links neem om by Chagall se eenvoudige wit grafsteen te kom. In navolging van 'n Russiese en Joodse tradisie plaas besoekers voortdurend klein klippies by sy graf.
Die kans is goed dat Saint-Paul de Vence ook jóú hart sal verower - selfs al moet jy skouer aan skouer deur sy smal stegies stap saam met hordes ander St. Paul-aanhangers.
HOE KOM EK DAAR?
St. Paul is 12 km vanaf die Internasionale Lughawe Nice-Côte-d'Azur. 'n Taxi-rit vanaf die lughawe neem 20 minute en kos sowat R400. Andersins kan jy die trein neem vanaf enige Riviera-dorp na Cagnes sur Mer. Van hier is daar gereelde busse wat by St. Paul se dorpspoort stop. Dié busrit duur 15 minute en kos nagenoeg R20.

Groenhuis Gastehuis, Philippolis, 051-773-0073 of jensfriis@intekom.co.za

2008-12-29T06:16:00.000-08:00

Arrowtown: Nieu-Seeland se Pelgrimsrus

2008-12-29T06:10:00.000-08:00

- Jens Friis

AS jy sin het in Suid-Afrika se poskaartmooie Pelgrimsrus, sal jy dol wees oor Nieu-Seeland se prentjiemooie Arrowtown.
Dié delwersdorpie in Otago het nou wel net 1 700 inwoners, maar is met reg een van die Suid-Eiland se gewildste toeriste-trekpleisters.
Stap jy langs die dorp se hoofstraat is dit of die geskiedenis jou insluk en dan uitspoeg tydens die hoogtepunt van die goudstormloop in die 1800's.
Tóé het hier meer as 7 000 inwoners gebly wat bestaan het uit hordes armgatte en slegs 'n handjievol stinkrykes. Want of dit nou Pelgrimsrus of Arrowtown is, dis mos maar slegs vir enkelinge bestem om die rykdom van goud te smaak.
William Fox, 'n prospekteerder, was die eerste om goud hier te vind en daar word vertel dat diegene wat hom gevolg het binne enkele weke 200 pond goud in die Arrow Gorge-omgewing gevind het.
Aanvanklik het die dorp Fox geheet, maar is mettertyd herdoop tot Arrowtown, want die rivier wat hier verbyvloei se aansluiting met die Bush Creek herinner aan die vorm van 'n spies se kop.
Die woord oor ryk goudvondste in die 1860's het uiteraard soos 'n veldbrand versprei, fortuinsoekers het hulle hierheen gehaas, en nedersettings het letterlik soos paddastoele opgeskiet.
Maar die neerslae by plekkies soos Macetown, Skippers en Bullendale was veel slegter as by Arrowtown en binne enkele jare het dit gekwyn tot spookdorpies.
Die enigste lewe wat oorgebly het by baie van dié prospekteerplekke is goudmuseums wat wys hoe Nieu-Seeland se Byeboerwa-delwers toeka 'n bestaan probeer maak het.
En as hulle eendag op 'n reëndag wel die boerpot geslaan het, het die meeste van dié delwers (soos dit nou maar gaan) uitgespan by 'n drinkplek en daar hul swaarverdiende geldjies laat wegsyfer.
In Arrowtown was daar blykbaar op 'n stadium by die 30 kroeë.
Hoewel Arrowtown deesdae nie naastenby meer soveel drinkplekke het nie, is dit allermins 'n kwynende dorpie. Volgens 'n 1956-sensus het daar tóé 'n skrale 186 mense hier gewoon, maar sedertdien het die dorp net bly groei en groei. Tot so 'n mate dat daar tydens 'n 2001-sensus 1692-inwoners getel is.
Wat is die rede?
Iemand het eens opgemerk Pelgrimsrus lyk na 'n plek waar jy nog sal oorstap na jou buurvrou om melk te gaan leen - en dieselfde geld Arrowtown.
Tradisionele picket fences omring talle van die historiese houthuisies wat deesdae opgeraap word as naweekhuisies. 'n Voordeel is dat dié huisies meestal pragtig gerestoureer word, maar inwoners kla dat baie van dié kopers selde hier vertoef en dat Arrowtown se ekonomie weinig daarby baat.
Gelukkig is daar wetgewing wat bepaal dat opknappings en aanbouings aan streng vereistes moet voldoen, want anders was dié dorp waarskynlik lankal sy Victoriaanse sjarme kwyt. (As daar meer sulke wetgewing in Suid-Afrika was, sou ons argitektoniese erfenis veel ryker gewees het, of hoe?)
Die meeste besoekers aan Arrowtown kom nie veel verder as die Victoriaanse hoofstraat met sy snuisterywinkeltjies, restaurante, galerye, en popmooie huisies nie, maar as jy die tyd het sal dit loon om ook die agterstraatjies te bewandel, want dié mooi hou net aan en aan.
Dis dus g'n wonder dat die Nieu-Seelandse Lonely Planet-reisgids skryf: "Arrowtown herinner sterk aan 'n filmstel".
As jy ooit die kans het om hier 'n draai te maak is dit wys om dit te doen in die herfs. Tussen April-Mei is dié geweste se bome 'n fees vir die oog en sou jy jou kon misgis dat jy in New Engeland is.
Arrowtown se volgende Herfsfees vind plaas tussen 17 en 26 April 2009. Vir meer inligting kyk by http://www.arrowtownautumnfestival.org.nz/.

HOE KOM EK DAAR?
Arrowtown lê op die oewer van die Arrowrivier sowat 5 km vanaf State Highway 6 in Otago. Daar is ook 'n direkte paaie na Queenstown, een van die Suid-Eiland se grootste dorpe, via die Shotover Gorge (20 km) en 'n derde pad via Lake Hayes. Queenstown het 'n lughawe veel groter as Bloemfontein s'n en daar is gereelde vlugte na onder meer Wellington en Auckland.

Beaulieu-sur-Mer: 'n Fees van kleur

2008-11-06T07:54:00.000-08:00

- Jens Friis
"PARTY dae assosieer mens met reuke, met bepaalde geluide. Maar dié dag was dit die geilheid van kleur wat vir goed in my ingeskroei is," skryf André P. Brink in Die kreef raak gewoond daaraan.
Eweneens het kleur my indrukke van Beaulieu-sur-Mer gekleur: songeel suurlemoene, malvas in volle blom, bessierooi granate, bougainvilleas ...
Dié dorp lê daar waar die Franse Riviera Italië word. Maar anders as in sy buurdorpe pronk die plante in Beaulieu selfs uitbundiger, want saam met Menton het dit die gematigste klimaat langs die ganse Franse Riviera.
Híér langs die Mediterreense See bly ryp altyd weg, erge temperatuurverskille is ongehoord en die reën kom wanneer dit moet.
Dis omdat steil kranse Beaulieu beskut teen die koue noorde winde wat woes kan waai vanaf die Alpe.
Hierom staan dié dorp bekend as "La Petite Afrique" (Klein Afrika): in sonnige (Noord-)Afrika word dit mos selde koud. Vir Europa se "wintering wealthy" het Beaulieu-sur-Mer rondom 1900 'n knusse toevlugsoorde geword waarheen hulle graag uitgewyk het in die bibberende maande tussen November en Februarie.
Maar party (veral die Engelse) het so lekker "gehiberneer" dat hulle sommer heeljaar in hul "up-market seaside resort town" kom woon het en kasteelagtige huise gebou het.
Die elegante Belle Epoque-wonings van die wêreld se aristrokrate en miljardêrs het gelukkig goed behoue gebly deur die jare.
Baie is só groot dat dit selfs in woonstelle omskep kon word.
Selfs vandag nog vorm Beaulieu saam met Villefranche en St. Jean Cap Ferrat een van die eksklusiefste residensiële enklawes ter wêreld.
En dis met rede, want dit moet 'n belewenis wees om 'n plekkie hier te hê: om smiddae op jou stoep te sit, aan ietsie koels te suig, en oor jou villa se gemanikuurde grasperk te kyk hoe die Mediterreense See van kleur verander.
Hieroor het Vincent van Gogh eens opgemerk: "Die Middellandse See is die kleur van makriel – veranderlik. Jy weet nie aldag of dit groen of violet is nie. Jy kan nie eens sê dit is blou nie, want dit kan binne oomblikke grys word, hang af hoe die son daarop skyn."
Stap jy langs Beaulieu se palmomsoomde promenade staan die imposante huise ingeryg. Villa Namouna het eens behoort aan James Gordon Bennett Jr., die eienaar van die New York Herald, wie Stanley na Afrika gestuur het om Livingstone te vind. En Villa Léonine was die tuiste van die markies van Salisbury.
Een van die indrukwekkendste huise is die skarlakenwit Villa Kérylos met sy gitswart balke. Die argeoloog Theodore Reinach het dié tempelagtige huis, 'n replika van 'n antieke Griekse woning, in 1908 gebou op 'n skiereilandjie. Vir twintig jaar het Reinach daarin gewoon en geleef soos die Grieke van toet. Met sy dood in 1928 is dit nagelaat aan die Institut de France en is deesdae 'n museum wat amptelik erken word as 'n monument historique. 'n Besoek hieraan is 'n goeie manier om 'n warm middaguur in die somer te verwyl.
Die Casion de Beaulieu langs Avenue Fernand-Dunan is ryklik versier met allerhande tierlantyntjies. Dié gebou in die Art Nouveau-styl (1903) is steeds 'n spoggerige plek waar mans minstens 'n baadjie moet dra en 'n foto-identiteitsdokument is 'n móét as jy toegang wil verkry tot die casino se salles des grand jeux.
Ook in die casion is 'n eersteklas restaurant, La Coupole, wat uitkyk oor die Middellandse see. Die brasserie de luxe bedien seisoenale gourmet cuisine soos slakke in knoffelbotter en geroosterde eendborsies met sitrussous of groenvye.
Dit is mos hoe die lewe moet wees, of hoe? Kleurvol, soet en salig.
G'n wonder Napoleon het toe hy hier aanland uitgeroep: "Wat 'n pragtige plek!"
Dis goed die naam het vasgesteek, want Beaulieu is voorwaar 'n beauty.
Hoe kom ek daar?
Beaulieu-sur-Mer is 10 km oos van Nice se lughawe en 10 km wes van Monaco. Dis op die hooftreinlyn wat Nice-Monaco-Menton bedien en treine stop minstens elke uur hier. Dieselfde geld vir busse.

Groenhuis Gästehäuser, Philippolis, südlichen Teil der Free State, South Africa

2008-10-24T11:49:00.000-07:00

Sydney is gewildste stad

2008-10-24T11:47:00.000-07:00

SYDNEY is die gewildste stedelike reisbestemming op aarde, meen die lesers van die gesaghebbende reistydskrif Condé Nast. Die 32 000 lesers wat gestem het se tweede gewildste stad is San Francisco en dit word gevolg deur Florence. Kaapstad is in die vierde plek. Die ander stede onder die top tien is Bangkok, Charleston, Vancouver, Santa Fe, New York en Rome. Op die meegaande foto is Sydney se bekende hawebrug en operahuis sigbaar. Foto: Jens Friis

Spaar só duisende op verblyf

2008-10-14T13:22:00.000-07:00

Oorweeg dit om in Gent, België, eerder as Brussel of Antwerp te oornag. Akkommodasie in kleiner dorpies is gewoonlik veel goedkoper as in stede.

MEERDERE keer oorsee het ek al gewens dit was moontlik om vir 'n onbepaalde tyd wakker te bly en dan later tuis slaap in te haal.
Só sou mens darem baie kon spaar, want naas 'n vliegkaartjie jaag verblyf jou die meeste uit die sak in anderland.
Maar helaas is dit 'n móét dat jy elke aand 'n plekkie nodig het om jou kop neer te lê.
Tog kan jy der duisende spaar deur jou huiswerk behoorlik te doen en nie te kieskeurig te wees nie.
By die vind van akkommodasie is daar twee opsies. Jy kan self jou vliegkaartjie én verblyf reël óf 'n (dikwels goedkoper) pakket koop. Die vliegkaartjie en verblyf word by sulke pakkette tesame verkoop. Dis veral gewild vir eilandvakansies soos Mauritius en enkel-bestemming-vakansies soos 'n "inkopie-vakansie" in Hong Kong.
Maar as jy besluit om byvoorbeeld vyf stede oor drie weke in Europa te besoek mag dit goedkoper wees om self die reëlings te tref.
As ek na slaapplek soek in 'n peperduur stad is die belangrikste drie kriteria vir my dat dit skoon, bekostigbaar en veilig moet wees. Nog 'n deurslaggewende faktor is dat dit naby 'n stasie, bus- of tremstop moes wees. Taxi's is duur en om met bagasie ure lank na slaapplek te soek onder 'n bloedige son en deur 'n menigte mense, is nie pret nie.
Sulke verblyf is makliker te vind as wat jy mag dink, maar dít leer jy eers as jy gekonfyt raak met die soekproses.
'n Bespreking vir 'n eerste nag in Europa is aan te beveel. Dit is gerusstellend om te weet dat 'n bed vir jou wag in 'n vreemde stad. Boonop moet jy op die meeste lande se doeane-landingskaartjies ook aandui waar jy gaan oornag. Met die internet is sulke besprekings deesdae kinderspeletjies.
Hoe vroeër jy in 'n stad aankom, hoe beter is die kans dat jy 'n goeie kamer sal kry. Ja, in dié geval het die oggendstond gewis goud in die mond. Sorg dat jy vroeg uit die vere is sodat jy die pad kan aandurf. Só sou ek Hamburg om 07:00 verlaat om nog betyds in Dresden te wees om 'n behoorlike kamer te kry.
Kamers is dikwels eers om 14:00 beskikbaar. As jy vroegdag in 'n stad is, is dit wys om dan reeds 'n kamer te reserveer. Laat jou bagasie agter die hoteltoonbank. Sonder om swaar te dra, kan die stad dan ligvoets verken word.
As die verblyfsituasie hopeloos is op 'n sekere nag, is dit wys om jou vlerke te sprei. Van Amsterdam is Den Haag, die parlementêre setel, net 45 minute ver. Utrecht met sy indrukwekkende kanale, is net 'n halfuur weg. Daar sal byna verseker slaapplek wees. Dit is maklik bereikbaar en nie saai nie. Boonop sal dit minder kos as in Amsterdam, want dié dorpe word nie deur toeriste platgetrap nie.
Dit help ook om nie alleen te reis nie. 'n Kamer vir twee kos gewoonlik slegs 'n raps duurder as 'n enkelkamer.
Maar die meer-vir-minder-beginsel geld nie in jeughostels met slaapsale nie. Sou jou keuse hierop val, vra of 'n promosie nie geld nie. Hostelkaarte word gewoonlik gestempel en dikwels is daar 'n bonusnag ná drie of vier slapies.
Dis wys om 'n dorp te kies wat as basis dien vir daguitstappies: hoe langer die verblyf, hoe minder die koste per dag. Brugge in België is byvoorbeeld nie meer as 50 km van Gent, Brussel of Antwerpen nie.
'n Kaartjie waarmee jy só saans kan terugkeer, kos in Engeland feitlik presies dieselfde as 'n enkelrit.
As die tyd druk, kan 'n oornagtrein geneem word en kosbare tyd só gespaar word. Oorweeg 'n gemaklike sitplek in eersteklas bo 'n duurder slaapbank in tweedeklas. Dié sitplekke kan gewoonlik platslaan. Boonop reis min mense snags eersteklas buite seisoen. Telkens het ek 'n ganse kompartement net vir myself gehad, soos tussen Berlyn en Keulen.
Hoewel dit gereeld aanbeveel word, is inligtingskantore meestal van weinig hulp om slaapplek te vind. Jy word gewoonlik bloot 'n brosjure in die hand gestop.
Pantser jou eerder met 'n goeie gidsboek soos 'n Lonely Planet of Let's Go. Oor die aanbevole herberge, hostels, hotels en kampeerplekke hierin was ek voor die eerste gebruik sinies. Tog is my verwagtinge in Milaan tot Salzburg telkens oortref.
Wanneer jy by 'n vol hotel aankom, is dit wys om te vra of hulle nie 'n soortgelyke plek kan aanbeveel nie. Dikwels bel hulle na 'n ander hotel om te hoor of daar plek is, want anderdag verwys daardie hotel weer gaste na hulle.
Dit word al hoe algemener dat pryse in veral Europa buite die deur aangedui word. In Wallis is dit feitlik deur die bank reeds die geval by gastehuise.
Soms lyk 'n prys aanloklik omdat ontbyt ingesluit is, maar moet jou nie daardeur laat flous nie. Jy kan waarskynlik elders ontbyt baie goedkoper kry.
As die prys reg is, beteken dit nog nie dat jy 'n kamer eenvoudig uit dankbaarheid moet aanvaar nie. Vra om dit eers te sien en as dit jou nie welgeval nie, moenie skaam wees om dankie, maar nee dankie te sê nie.

Deurkruis Europa per vliegtuig

2008-10-14T13:19:00.001-07:00

DIS deesdae goedkoper om in Europa te vlieg as hier te lande. En om enigiets in Europa te vind wat goedkoper is as in ons Suiderland, is op sigself nuuswaardig!
Dié "wonderwerk" is toe te skryf aan prysbesnoeiingsvlugte. Nes Mango wat van Kaapstad na Bloemfontein vlieg, is daar dosyne soortgelyke lugdienste in Europa.
Met ryanair.com kan 'n vlug tussen Londen (Luton-lughawe) en Barcelona so min as R300 kos en met easyjet.com van Madrid na Geneve 'n skrale R280. Maar in die middel van die somer kan sulke kaartjies jou maklik R1 200 uit die styg jaag.
Om goedkoop te vlieg moet jy bereid wees om opofferings te maak. Een hiervan is dat die prysbesnoeiers se lughawens gewoonlik ver uit die stede is -- selfs tot 50 km. Om daar te kom duur dus 'n ruk. 'n Busrit van Brussel na Charleroi, die Belgiese basis van Ryanair, kos 15 euro vir 'n enkelkaartjie. Van Bergamo na Milaan betaal jy 25 euro (retoer).
Moenie lughawebelasting uit die oog verloor nie. Dit varieer na gelang van die bestemming en is dikwels méér as wat die kaartjie kos.
Jonk en oud betaal dieselfde. Kinderkorting is daar nie.
Daarom is dit altyd wys om pryse te vergelyk met maatskappye soos virgin.com, jetairfly.com en brusselsairlines.com wat dan en wan goeie kortings bied. Maar gewoonlik vind jy die superlae pryse by prysbesnoeiers soos Ryanair en Easyjet.
Besprekings word via die internet met 'n kredietkaart gedoen. So word 'n middelman uitgesny.
Om lank vooraf te bespreek is geen waarborg vir die laagste prys nie. Ervaring leer dat jy tussen vyf en ses weke vooraf die beste kans het vir 'n spotgoedkoop kaartjie. Naweke styg die pryse.
Goedkoop vlugte na bestemmings in Oos-Europa soos Krakow, Boedapest en Praag was tot enkele jare onbekombaar, maar van die bogenoemde lugdienste vlieg nou ook daarheen. Daar is heelwat goedkoop vlugte na Skandinawië en binne die Verenigde Koninkryk kan jy haas na enige groot sentra vlieg.
Ook die Lae Lande is goed verbind. So vlieg Ryanair byvoorbeeld van Charleroi (Brussel) na handevol Europese stede, waaronder Pisa, Londen, Liverpool, Dublin, Glasgow, Rome en Gerona.
Sou jy nie net heen en weer wil vlieg nie, maar na verskillende bestemmings, verg dit behoorlike beplanning. Groot verbindingstede is Amsterdam, Brussel en Londen.
Ná 'n internetbespreking word daar onmiddellik 'n bevestigingsnommer per e-pos aan jou gestuur. Jy kry geen kaartjie nie. Jy moet dié nommer en jou paspoort saamneem lughawe toe.
Vooraf bespreekte plekke is daar nie. Gereelde reisigers kry die voordeel om eerste die vliegtuig in te stap en hul sitplek uit te kies.
Kaartjies kan gewoonlik nie verander word nie. Wees dus doodseker van jou reisplanne wanneer jy daardie enter-knoppie kliek.
Hier en daar is dus 'n adder in die gras, maar in die algemeen betaal jy aansienlik minder en reis veel verder.